Opsiyon, sahibine belirli bir dayanak varlığı önceden belirlenen fiyattan alma ya da satma hakkı veren —ancak zorunluluk getirmeyen— bir türev ürün sözleşmesidir. VİOP'ta işlem gören opsiyonlar korunma ve spekülasyon imkânı sunar.
| Özellik | Alıcı | Satıcı |
|---|---|---|
| Hak | Alma/satma hakkı | Yükümlülük |
| Prim | Öder | Tahsil eder |
| Zarar | Primle sınırlı | Sınırsız |
| Teminat | Gerekmez | Gerekir |
| Özellik | Avrupa | Amerikan |
|---|---|---|
| Kullanım | Sadece vade sonunda | Her an |
| VİOP | Endeks opsiyonları | Pay opsiyonları |
Opsiyon primi sözleşmenin bedeli olup dayanak fiyat, vade, volatilit ve faiz oranlarından etkilenir.
Yükseliş beklentisi. Zarar primle sınırlı.
Düşüş beklentisi. Korunma amaçlı.
Portföy sigortası olarak çalışır.
Yüksek volatilit beklentisinde kullanılır.
Opsiyon, sahibine belirli bir varlığı önceden belirlenen fiyattan (kullanım fiyatı) belirli bir tarihe kadar alma veya satma hakkı veren türev üründür. Vadeli işlemlerden farklı olarak opsiyon alıcısı yükümlülük değil, hak satın alır. Bu nedenle opsiyon alıcısının maksimum kaybı ödediği primle sınırlıdır. Opsiyonlar; portföy koruma (hedging), yönsel spekülasyon, gelir elde etme (covered call) ve volatilit eden faydalanma gibi çeşitli stratejilerde kullanılır. VİOP’ta BIST 30 endeks ve pay opsiyonları işlem görmektedir.
Call (alım) opsiyonu sahibine dayanak varlığı belirlenen fiyattan alma hakkı verirken, put (satım) opsiyonu satma hakkı verir. Piyasanın yükseleceğini düşünen yatırımcı call opsiyonu alır; düşeceğini öngören ise put opsiyonu tercih eder. Call alıcısı spot fiyat kullanım fiyatını aştığında kâra geçerken, put alıcısı spot fiyat kullanım fiyatının altına düştüğünde kâr eder. Her iki opsiyon türünde de alıcının maksimum riski ödenen primle sınırlıdır; satıcının riski ise teorik olarak sınırsızdır.
Opsiyon primi, içsel değer ve zaman değeri olmak üzere iki bileşenden oluşur. İçsel değer, opsiyonun kârda (in-the-money) olduğu durumda spot fiyat ile kullanım fiyatı arasındaki farktır. Zaman değeri ise vadeye kalan süre, volatilit, faiz oranı ve temettü gibi faktörlere bağlıdır. Black-Scholes ve Binomial modelleri prim hesaplamada yaygın kullanılır. Vade yaklaştıkça zaman değeri hızla azalır (theta etkisi). Yüksek volatilite dönemlerinde ise primler belirgin şekilde artar.
Opsiyon işlemlerinde risk yönetimi Greeks adı verilen hassasiyet ölçütleriyle yapılır. Delta fiyat değişimine, Gamma delta’nın değişim hızına, Theta zaman aşınmasına, Vega ise volatilite değişimine duyarlılığı ölçer. Temel risk stratejileri arasında: koruyucu put (protective put) ile portföyü düşüşe karşı sigortalama, straddle/strangle ile yönü belirsiz yüksek volatilite dönemlerinden faydalanma ve spread stratejileri ile riski sınırlama sayılabilir. Başlangıç seviyesindeki yatırımcılara önce alım taraflı basit stratejilerle başlamaları önerilir.
Opsiyon alıcısı yalnızca prim tutarını öder ve ek teminat yükümlülüğü yoktur. Örneğin BIST 30 endeks call opsiyonu için prim 50-500 TL arasında değişebilir. Ancak opsiyon satıcısı (writer) başlangıç teminatı yatırmak zorundadır. Teminat tutarı sözleşme türüne ve piyasa koşullarına göre değişir. InvestAZ’da minimum hesap açılış tutarı ile VİOP opsiyonlarına erişebilirsiniz. Düşük primli opsiyonlar küçük sermaye ile büyük piyasa hareketlerinden faydalanma imkânı sunar.