VİOP, Türkiye’nin tek organize türev piyasasıdır. 2005'te İzmir'de kurulan VOB ile başlayan süreç, 2013'te Borsa İstanbul bünyesinde VİOP adıyla yeniden yapılandırılmıştır.
| Özellik | VOB | VİOP |
|---|---|---|
| Konum | İzmir | Borsa İstanbul |
| Ürünler | Sadece vadeli işlem | Vadeli işlem + opsiyon |
| Teknoloji | VOB sistemi | BİST altyapısı |
| Denetim | SPK | SPK + BİST |
VİOP (Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası), Borsa İstanbul bünyesinde 2005 yılında faaliyete geçmiştir. İlk olarak VOB (Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası) adıyla İzmir’de kurulmuş, 2013 yılında Borsa İstanbul ile birleşerek VİOP adını almıştır. Kuruluş amacı, Türkiye’de türev ürün piyasasını geliştirmek, yatırımcılara riskten korunma ve spekülasyon imkânı sunmaktır. Bugün VİOP, günlük işlem hacmiyle Türkiye’nin en aktif türev piyasasıdır.
2013 yılında İstanbul Menkul Kıymetler Borsası, İstanbul Altın Borsası ve VOB birleştirilerek Borsa İstanbul A.Ş. kurulmuştur. Bu birleşmeyle VOB’un tüm fonksiyonları VİOP çatısı altına taşınmıştır. Geçiş sürecinde mevcut sözleşmeler kesintisiz devam etmiş, altyapı ve takas sistemleri Takasbank üzerinden merkezileştirilmiştir. Bu birleşme Türkiye sermaye piyasalarında önemli bir kilometre taşı olmuştur.
VİOP’un önceli VOB’da ilk işlem gören sözleşmeler 2005 yılında piyasaya sunulan İMKB 30 (BIST 30) endeks vadeli işlem sözleşmeleri ve USD/TRY döviz vadeli işlem sözleşmeleriydi. Sonrasında EUR/TRY, altın, pamuk ve buğday gibi emtia vadeli işlemleri de eklenmiştir. 2012’de opsiyon sözleşmeleri de işleme alınmıştır. Günümüzde VİOP’ta endeks, döviz, pay, emtia ve enerji üzerine 200’den fazla farklı sözleşme işlem görmektedir.
VİOP, Türkiye ekonomisinde fiyat keşfi, risk yönetimi ve piyasa derinliği sağlama gibi kritik fonksiyonlar üstlenmektedir. İhracatçılar döviz riskini hedge ederken, tarımsal üreticiler emtia fiyat dalgalanmalarına karşı korunabilir. Portföy yöneticileri ise endeks vadeli işlemlerle sistematik riski azaltabilir. VİOP ayrıca uluslararası yatırımcıların Türk piyasalarına erişimini kolaylaştırarak sermaye girişine katkı sağlar.
VİOP, yeni ürün çeşitliliği, algoritmik işlem altyapısının güçlendirilmesi ve bireysel yatırımcı katılımının artırılması hedefleriyle gelişmeye devam etmektedir. Borsa İstanbul’un NASDAQ ile teknoloji işbirliği, daha hızlı eşleşme motorları ve uluslararası standartlarda risk yönetimi sunmaktadır. Enerji türevleri, kripto varlık endeksleri ve ESG odaklı sözleşmeler gibi yeni ürünlerin de VİOP’a eklenmesi gündemdedir.