Dayanak varlık (underlying asset), bir vadeli işlem veya opsiyon sözleşmesinin değerinin türedildiği, sözleşmenin bağlı olduğu temel varlıktır. VİOP'ta işlem gören sözleşmelerin dayanak varlıkları endeksler, hisse senetleri, döviz kurları ve emtialar olabilir.
VİOP'ta Dayanak Varlık Türleri
Endeks
BIST 30 endeksi, VİOP'un en çok işlem gören sözleşmesinin dayanak varlığıdır. Endeks değeri sözleşme fiyatını belirler.
Pay (Hisse Senedi)
Borsa İstanbul'da işlem gören seçilmiş hisse senetleri üzerine vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri yazılır.
Döviz
ABD Doları/TL ve Euro/TL gibi döviz çiftleri üzerine vadeli işlem sözleşmeleri bulunur.
Emtia (Altın)
Altın (gram altın) üzerine vadeli işlem sözleşmeleri VİOP'ta işlem görmektedir.
Dayanak Varlık ve Sözleşme İlişkisi
| Dayanak Varlık | Sözleşme Türü | Uzlaşma | Çarpan |
|---|---|---|---|
| BIST 30 Endeksi | Vadeli İşlem + Opsiyon | Nakdi | 1.000 TL |
| USD/TL | Vadeli İşlem | Nakdi | 1.000 USD |
| EUR/TL | Vadeli İşlem | Nakdi | 1.000 EUR |
| Gram Altın | Vadeli İşlem | Nakdi | 1 gram |
| Hisse Senetleri | Vadeli İşlem + Opsiyon | Fiziki | 100 adet |
Dayanak Varlığın Önemi
Dayanak varlık, türev ürünün değerini doğrudan etkiler. Yatırımcıların dikkat etmesi gereken noktalar:
- Fiyat korelasyonu: Sözleşme fiyatı, dayanak varlığın spot fiyatıyla yüksek korelasyon gösterir
- Volatilite: Dayanak varlığın fiyat dalgalanması, opsiyon primini ve teminat gereksinimlerini etkiler
- Likidite: Dayanak varlığın likiditesi, türev sözleşmenin işlem hacmini etkiler
- Vade sonu: Vade sonunda uzlaşma dayanak varlığın spot fiyatı üzerinden yapılır