Vade sonu, bir vadeli işlem veya opsiyon sözleşmesinin geçerliliğinin sona erdiği ve tarafların yükümlülüklerini yerine getirmesi gereken son tarihtir. VİOP'ta işlem gören tüm sözleşmelerin belirli bir vade tarihi bulunur ve bu tarih geldiğinde pozisyonlar otomatik olarak kapatılır ya da uzlaşma süreci başlatılır.
Son İşlem Günü ve Vade Sonu Arasındaki Fark
Son işlem günü, bir sözleşmenin piyasada alınıp satılabileceği en son gündür. Vade sonu ise sözleşmenin sona erdiği ve uzlaşmanın yapıldığı tarihtir. VİOP'ta bu iki tarih genellikle aynı güne denk gelir, ancak farklı olabilecekleri durumlar da mevcuttur.
- Son işlem günü: Sözleşmenin borsada işlem görebileceği son gün
- Vade sonu: Sözleşmenin tamamen sona erdiği ve uzlaşmanın gerçekleştiği tarih
- Uzlaşma günü: Nakit veya fiziki teslimatın yapıldığı gün
VİOP'ta Vade Dönemleri
VİOP'ta sözleşmeler farklı vade dönemlerine sahiptir. Dayanak varlığa göre aylık veya üç aylık vade dönemleri belirlenmiştir:
| Sözleşme Türü | Vade Dönemi | Son İşlem Günü |
|---|---|---|
| Pay Vadeli İşlem | Aylık (Her ay) | Vade ayının son iş günü |
| Endeks Vadeli İşlem | Üç aylık (Şubat, Mayıs, Ağustos, Kasım) | Vade ayının son iş günü |
| Döviz Vadeli İşlem | Aylık | Vade ayının son iş günü |
| Altın Vadeli İşlem | Aylık | Vade ayının son iş günü |
| Pay Opsiyon | Aylık | Vade ayının son iş günü |
Vade Sonunda Ne Olur?
Vade sonu geldiğinde açık pozisyonlar için uzlaşma süreci başlar. Uzlaşma şekline göre iki farklı sonuç ortaya çıkar:
Nakdi Uzlaşma
Vade sonunda pozisyonlar arasındaki fark nakit olarak ödenir. Fiziki teslimat yapılmaz. Endeks ve döviz sözleşmelerinde yaygındır.
Fiziki Teslimat
Dayanak varlığın fiziki olarak teslim edilmesidir. Pay vadeli işlem sözleşmelerinde hisse senetleri gerçekten el değiştirir.
Vade Öncesi Pozisyon Kapatma ve Roll-Over
Yatırımcıların vade sonunu beklemesi zorunlu değildir. Vade tarihinden önce pozisyonlarını kapatabilir veya bir sonraki vade dönemine taşıyabilirler:
- Erken kapatma: Ters yönlü bir işlem yaparak pozisyonu vade öncesinde kapatma
- Roll-over (devir): Mevcut vadedeki pozisyonu kapatıp bir sonraki vadede aynı yönde yeni pozisyon açma
- Vade sonuna bırakma: Pozisyonu açık tutup otomatik uzlaşma sürecine girme
Vade Sonunda Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Vade sonuna yakın dönemlerde teminat gereksinimleri artabilir
- Son işlem günü genellikle yüksek hacimli işlem görülür
- Pozisyonun fiziki teslimata tabi olup olmadığı kontrol edilmelidir
- Roll-over yapılacaksa maliyet hesabı dikkatle yapılmalıdır
- Uzlaşma fiyatı belirleme yöntemi bilinmelidir