Uzlaşma şekli, bir vadeli işlem veya opsiyon sözleşmesinin vade sonunda taraflar arasındaki yükümlülerin nasıl yerine getirileceğini belirleyen yöntemdir. VİOP'ta iki temel uzlaşma şekli bulunur: nakdi uzlaşma ve fiziki teslimat.
Nakdi Uzlaşma
Nakdi uzlaşmada dayanak varlığın fiziki teslimi yapılmaz. Bunun yerine, sözleşme fiyatı ile vade sonu uzlaşma fiyatı arasındaki fark nakit olarak ödenir. Kâr eden tarafın hesabına fark yatırılırken, zarar eden tarafın hesabından düşülür.
Nakdi Uzlaşma Örneği
Bir yatırımcı BIST 30 endeks vadeli işlem sözleşmesini 5.000 puandan alır. Vade sonunda uzlaşma fiyatı 5.200 puan olursa, yatırımcı 200 puan x sözleşme çarpanı kadar nakit kâr elde eder.
Fiziki Teslimat
Fiziki teslimatta vade sonunda dayanak varlığın gerçekten el değiştirmesi söz konusudur. Alıcı sözleşme bedelini öderken, satıcı dayanak varlığı teslim eder. VİOP'ta pay vadeli işlem sözleşmelerinde fiziki teslimat uygulanır.
Fiziki Teslimat Örneği
Bir yatırımcı Garanti Bankası pay vadeli işlem sözleşmesinde uzun (alım) pozisyon taşır. Vade sonunda sözleşme bedelini ödeyerek ilgili sayıda hisse senedini portföyüne alır.
Nakdi ve Fiziki Uzlaşma Karşılaştırması
| Özellik | Nakdi Uzlaşma | Fiziki Teslimat |
|---|---|---|
| Teslimat | Nakit fark ödemesi | Varlığın fiziki teslimi |
| Kullanım Alanı | Endeks, döviz, altın | Pay vadeli işlemler |
| Avantaj | Basit, hızlı, düşük maliyet | Gerçek varlık sahipliği |
| Dezavantaj | Varlık sahipliği yok | Operasyonel karmaşıklık |
| VİOP Örnekleri | BIST 30, dolar/TL, altın | Pay (hisse) sözleşmeleri |
Sözleşme Türlerine Göre Uzlaşma Yöntemleri
Nakdi Uzlaşmalı Sözleşmeler
- BIST 30 Endeks Vadeli İşlem
- Dolar/TL Döviz Vadeli İşlem
- Euro/TL Döviz Vadeli İşlem
- Altın Vadeli İşlem
- Endeks Opsiyon Sözleşmeleri
Fiziki Teslimatlı Sözleşmeler
- Pay Vadeli İşlem Sözleşmeleri
- Pay Opsiyon Sözleşmeleri