Çanak formasyonu (cup and handle veya rounding bottom), fiyat grafiğinde "U" harfine benzeyen yuvarlak bir dip oluşturarak yukarı yönlü dönüşü işaret eden teknik analiz formasyonudur. Oluşması haftalar hatta aylar sürebilir. Uzun vadeli bir dip dönüşü sinyali olarak değerlendirilir.
Çanak Formasyonu Nasıl Oluşur?
Çanak formasyonu üç aşamada gelişir. İlk aşamada fiyat yavaş yavaş düşer ve "çanağın sol kenarı" oluşur. İkinci aşamada fiyat dip seviyesinde yatay bir seyir izler ya da hafif yukarı-aşağı salınımlar yapar; bu bölüm "çanağın tabanı"dır. Üçüncü aşamada fiyat yeniden yükselir ve "çanağın sağ kenarı" tamamlanır.
Sağ kenarın direnç seviyesine yaklaştığı noktada zaman zaman küçük bir düzeltme yaşanır. Bu kısa süreli geri çekilmeye "sap" (handle) denir. Sap, yatırımcıların kısa vadeli kâr realizasyonu yapmasına izin verir ve ardından gelen kırılım daha güçlü olur.
Yuvarlak dip formasyonu (rounding bottom) ise sap olmaksızın tamamlanan ve daha simetrik görünüm sunan bir versiyondur. Her iki yapıda da temel sinyal aynıdır: uzun süreli baskı tükeniyor ve alıcılar kontrol alıyor.
Formasyonu Doğrulayan Faktörler
Hacim, çanak formasyonunun geçerliliğini doğrulamada kritik rol oynar. Formasyonun sol tarafında (düşüş sürecinde) hacim yüksek, dip bölgesinde düşük, sağ tarafta (yükseliş sürecinde) ise tekrar artış göstermelidir. Direnç kırılımında hacmin belirgin biçimde yükselmesi formasyonu teyit eder.
Formasyonun süresinin önemi var. Birkaç haftada tamamlanan çanak, birkaç ayda tamamlanana göre daha az güvenilir kabul edilir. William O'Neil'in CANSLIM metodolojisine göre ideal çanak süresi 7 ila 65 haftadır.
Çanağın derinliği de önemlidir. Çok derin (önceki zirveden %50'den fazla düşüş) çanaklar daha az güvenilir olarak değerlendirilir. %12 ile %35 arasındaki düzeltmeler daha sağlıklı yapılar oluşturur.
Hedef Fiyat Hesaplama
Çanak formasyonunda hedef fiyat hesaplama yöntemi belirlidir. Çanağın derinliği (önceki direnç ile çanağın taban noktası arasındaki fark) kırılım noktasına eklenerek hedef tespit edilir.
Örnek: Bir hisse senedi 120 TL'den 90 TL'ye düşerek çanak formu oluşturuyor ve 120 TL'lik direnç seviyesini kırıyor. Çanağın derinliği 30 TL (120 - 90 = 30). Hedef fiyat: 120 + 30 = 150 TL.
| Özellik | İdeal Değer | Dikkat Noktası |
|---|---|---|
| Süre | 7-65 hafta | Çok kısa formasyonlar zayıftır |
| Derinlik | %12-%35 | %50'den derin çanaklar risklidir |
| Kırılım Hacmi | Ortalamanın 1,5-2 katı | Düşük hacimli kırılım güvenilir değil |
| Sap (Handle) | 1-4 hafta, sığ düzeltme | Çanaktan derin sap formasyonu bozar |
Çanak Formasyonunda Giriş Stratejisi
En yaygın giriş yöntemi, fiyatın direnç seviyesini (çanağın ağzını) yukarı kırdığı anda ya da bir kapanışın üzerinde pozisyon açmaktır. Stop-loss genellikle sapın en düşük noktasının biraz altına konur.
Daha muhafazakâr yaklaşım ise kırılım mumu kapandıktan sonra giriş yapmaktır. Bu şekilde sahte kırılımlardan kaçınılır; ancak giriş fiyatı biraz daha yüksek olur. Kademeli giriş de mümkündür: kırılımda yarım pozisyon, geriye dönüş (retest) anında ikinci yarı pozisyon alınır.
Çanak Formasyonunun Sınırlılıkları
Çanak formasyonu, diğer teknik analiz araçları gibi her zaman çalışmaz. Piyasanın genel trendi olumsuzsa formasyon başarısızlıkla sonuçlanabilir. Borsa endeksinin düşüş trendinde olduğu dönemlerde bireysel hisse çanak kırılımları genellikle tutmaz.
Temel analizle desteklenmeyen saf teknik formasyon girişleri daha risklidir. Şirkete özgü olumsuz gelişmeler (zarar açıklaması, yönetim değişikliği) teknik formasyonu geçersiz kılabilir.
Sahte kırılım riski de göz önünde bulundurulmalıdır. Fiyat direnç seviyesini geçer ancak ardından hızla geri döner. Bu nedenle kırılımın hacimle teyit edilmesi ve stop-loss kullanımı gereklidir.