Bid fiyat, piyasanın bir varlığı almak istediği en yüksek fiyattır. Ask fiyat ise piyasanın o varlığı satmak istediği en düşük fiyattır. İkisi arasındaki farka spread denir. Forex işlemlerinde her zaman iki fiyat kotasyonu görürsünüz: soldaki bid, sağdaki ask.
Bid ve Ask Fiyat Ne Anlama Gelir?
Bid, İngilizce "teklif" anlamına gelir. Piyasa terminolojisinde bid fiyat, bir market maker veya alıcının belirli bir varlık için ödemeye hazır olduğu maksimum fiyattır. Ask ise "talep edilen fiyat" demektir; satıcının varlığı elden çıkarmak için kabul edeceği minimum fiyattır.
EUR/USD paritesini örnek alalım. Kotasyonun 1,0850 / 1,0852 olduğunu varsayalım. Burada 1,0850 bid fiyatıdır; siz EUR satmak istiyorsanız bu fiyattan satarsınız. 1,0852 ise ask fiyatıdır; EUR almak istiyorsanız bu fiyattan alırsınız. İkisi arasındaki 0,0002 (2 pip) fark ise spreaddir.
Pratikte şunu aklınızda tutun: piyasaya girerken her zaman ask fiyatından alır, bid fiyatından satarsınız. Bu asimetri, işleme girdiğiniz anda küçük bir maliyet doğurur.
Spread Nedir? Bid-Ask Farkı ve Pip Hesabı
Spread, bid ile ask fiyatı arasındaki farktır ve doğrudan işlem maliyetinizi belirler. Forex piyasasında spread genellikle pip cinsinden ifade edilir.
Pip, "percentage in point" ifadesinin kısaltmasıdır. Çoğu paritede fiyatın dördüncü ondalık hanesindeki 1 birimlik harekettir. EUR/USD'de 1,0850'den 1,0851'e gelen hareket 1 pip'tir. Japonya yeni içeren pariteler (USD/JPY gibi) istisnadır; burada pip ikinci ondalık hanedir.
Spread maliyetini hesaplamak için şu formülü kullanabilirsiniz: Spread (pip) x Pip değeri x Lot büyüklüğü. Standart bir lot 100.000 birim baz para birimidir. EUR/USD'de 1 pip değeri yaklaşık 10 dolardır. 2 pip spreadli bir işlemde maliyet 20 dolardır; bu işlemin hem açılışında hem kapanışında ödenir.
Bid-Ask Spread Çeşitleri
Piyasada üç farklı spread modeli vardır. Her birinin yatırımcı için farklı avantajları ve riskleri bulunur:
| Spread Türü | Nasıl Çalışır? | Uygun Olduğu Durum |
|---|---|---|
| Sabit Spread | Piyasa koşullarından bağımsız olarak broker tarafından sabit tutulur. Haber dönemlerinde bile değişmez. | Maliyet öngörülebilirliği isteyen, sık işlem yapan yatırımcılar |
| Değişken (Floating) Spread | Arz-talep ve piyasa likiditesine göre genişler veya daralır. Sakin dönemlerde çok düşük olabilir. | Likidite saatlerinde işlem yapanlar, uzun vadeli pozisyon tutanlar |
| Sıfır (Raw) Spread | Spread neredeyse sıfırdır; broker komisyon ücreti alır. ECN hesaplarda yaygındır. | Yüksek hacimli işlem yapan, scalping stratejisi kullanan yatırımcılar |
Türkiye'de SPK lisanslı brokerlar genellikle majör pariteler için değişken veya sabit spread sunar. EUR/USD için tipik spread 0,5-2 pip arasında değişir. Egzotik pariteler ve haber dönemlerinde bu rakam 10 pip'in üzerine çıkabilir.
Spread'i Etkileyen Faktörler
Bid-ask spread sabit bir değer değildir. Aşağıdaki koşullar spread genişliğini doğrudan etkiler:
- Likidite: Likiditenin yüksek olduğu saatlerde (Londra-New York seansı örtüşmesi, sabah 15:00-18:00 arası) spreadler daralır. Likiditenin düşük olduğu Asya seansı gece saatlerinde genişler.
- Haber ve ekonomik veri açıklamaları: Merkez bankası faiz kararları veya tarım dışı istihdam (NFP) gibi önemli veriler açıklanmadan önce ve sonra spread ani biçimde genişleyebilir.
- Paritenin popülaritesi: EUR/USD, GBP/USD gibi majör pariteler en düşük spreade sahiptir. Az işlem gören egzotik pariteler (USD/TRY, USD/ZAR) çok daha geniş spreadle işlem görür.
- Volatilite: Piyasa volatilitesi yüksek olduğunda brokerlar riski fiyatlamak için spreadi genişletir.
- Broker modeli: Market maker brokerlar kendi karlarını spreadden sağlar. ECN brokerlar ise piyasaya doğrudan erişim sunar ve komisyon alır.
Türkiye saatiyle 16:30'da açıklanan ABD ekonomi verilerinde spread aniden 5-10 kata çıkabilir. Bu nedenle haber öncesinde açık pozisyon taşımak ya da pozisyon büyüklüğünü küçültmek yaygın bir risk yönetimi tercihidir.
Forex'te Bid-Ask Nasıl Çalışır?
Forex piyasasında fiyat kotasyonu her zaman bid/ask çifti olarak sunulur. MT4 veya MT5 platformlarında bir pariteye tıkladığınızda "Sell" butonu bid fiyatını, "Buy" butonu ask fiyatını gösterir.
EUR/USD'de 1,0850 / 1,0852 kotasyonu varken EUR almak istiyorsanız 1,0852'den alırsınız. Pozisyonu kapatmak istediğinizde EUR satacaksınız, dolayısıyla o anki bid fiyatından çıkış yaparsınız. Pozisyon kârlı sayılabilmesi için fiyatın en azından açılışta ödediğiniz spread kadar lehinize hareket etmesi gerekir.
Kaldıraçlı işlemlerde spread maliyeti çarpıcı görünmeyebilir, ancak küçük hesaplarda ve yüksek işlem sıklığında birikimli etki büyür. Günde 10 işlem yapan bir yatırımcı, 2 pip spreadle bile hesabın önemli bir bölümünü sadece spread maliyetine aktarabilir.
Türkiye'de SPK düzenlemesine göre majör pariteler için maksimum kaldıraç 10:1'dir. Bu oran, spreadin teminat üzerindeki göreli etkisini artırır. Örneğin 1.000 TL teminatla 10.000 TL'lik pozisyon açıldığında, 2 pip spread yaklaşık 2-4 TL maliyet doğurabilir; bu teminatın %0,2-0,4'üne karşılık gelir.
Düşük Spread'in Önemi
Spread, yatırımcının doğrudan gördüğü bir maliyet kalemi değildir; broker komisyonu gibi faturada çıkmaz. Bu yüzden göz ardı edilebilir. Oysa uzun vadede spread, toplam işlem maliyetinin büyük bölümünü oluşturur.
Scalping stratejisi kullanan bir yatırımcı, günde onlarca küçük pozisyon açar ve kapatır. Her işlemde 2 pip spread ödeyen biri, 1 pip spread ödeyen birine göre aynı işlem hacminde iki kat daha fazla maliyet taşır. Yıllık bazda bu fark önemli bir büyüklüğe ulaşır.
Uzun vadeli pozisyon taşıyan yatırımcılar için spread görece küçük bir maliyet olabilir. Ancak o yatırımcılar için swap maliyeti daha belirleyici olur. Her iki durumda da broker seçerken hem spread hem swap koşullarını karşılaştırmak gerekir.
Spread karşılaştırması yaparken yalnızca normal piyasa saatlerindeki rakamlara bakmak yeterli değildir. Haber dönemleri, gece seansı ve düşük likidite koşullarındaki spread genişlemesini de hesaba katmak gerekir.