Kredili işlem, yatırımcının aracı kurumdan borç alarak elindeki nakitten daha fazla tutarda hisse senedi satın almasıdır. Borsa İstanbul'da bu işlemler SPK'nın belirlediği kurallara tabidir. Kaldıraçlı bir yatırım yöntemi olduğundan hem kazanç hem zarar potansiyeli büyür.
Kredili İşlem Nasıl Çalışır?
Yatırımcı, hesabındaki nakitin belirli bir katı kadar hisse senedi satın almak istediğinde aracı kurumdan kredi kullanır. Aracı kurum bu krediye faiz uygular. Satın alınan hisseler teminat işlevi görür; hisse değeri düştüğünde teminat tamamlama yükümlülüğü doğabilir.
Örneğin yatırımcının hesabında 50.000 TL varsa ve aracı kurum %50 kredi imkânı sunuyorsa, toplam 100.000 TL değerinde hisse alabilir. 50.000 TL'si kendi sermayesi, 50.000 TL'si ise aracı kurumun kredisidir.
Kredili İşlemlerde Teminat Oranı
SPK mevzuatına göre kredili işlemlerde yatırımcının başlangıç teminatı, işlem tutarının en az %50'si olmalıdır. Teminat oranı %35'in altına düştüğünde aracı kurum teminat tamamlama çağrısı (margin call) gönderir.
Teminat tamamlanmazsa aracı kurum hisseleri piyasa fiyatından satabilir. Bu durum, düşen piyasada zararın büyümesine neden olur. Dolayısıyla kredili işlemler, piyasa takibini sürekli gerektiren bir yatırım yöntemidir.
Hangi Hisseler Kredili İşleme Konu Olabilir?
Her hisse senedi kredili işleme konu olamaz. SPK ve Borsa İstanbul, kredili işlem yapılabilecek hisseleri belirler. Genellikle likidite düzeyi yüksek, BIST100 ya da BIST30 kapsamındaki hisseler bu listeye dahil edilir.
Aracı kurumlar, SPK'nın belirlediği listeye ek kısıtlamalar getirebilir. Bazı kurumlar yalnızca belirli hisselerde ya da belirli bir teminat oranı üzerinde kredili işleme izin verir.
Kredili İşlemin Avantajları
Kredili işlemin en belirgin avantajı, mevcut sermayeyi artırarak daha yüksek getiri elde etme imkânı sunmasıdır. Hisse fiyatı beklenen yönde hareket ettiğinde, kâr yalnızca özkaynak üzerinden değil; toplam pozisyon büyüklüğü üzerinden hesaplanır.
Ayrıca bazı yatırımcılar kredili işlemi, ellerindeki nakdi diğer yatırımlarda tutarken fırsatçı hisse alımları için kullanır. Böylece portföy çeşitlendirmesi yaparken anlık fırsatları da değerlendirebilir.
Kredili İşlemin Riskleri
Hisse fiyatı beklenenin aksine düşerse zarar, yalnızca özkaynak kaybını değil; kredi faizini de kapsar. Piyasa sert gerilediğinde teminat oranı hızla düşer ve zorunlu satış (forced selling) riski ortaya çıkar.
Kredili işlemin maliyeti faiz gideridir. Elde tutma süresi uzadıkça bu maliyet birikir. Uzun süreli düşen bir piyasada hem hisse değer kaybı hem de faiz yükü, yatırımcıyı özkaynaklarını aşan zarar rakamlarıyla karşı karşıya bırakabilir.
Kredili İşlem ile Açığa Satış Arasındaki Fark
Kredili işlemde yatırımcı, borç alarak hisse satın alır; yükselmesi beklentisiyle pozisyon açar. Açığa satışta ise yatırımcı, sahip olmadığı hisseyi ödünç alarak satar; düşmesini bekler.
Her ikisi de kaldıraç içerir ve risk yönetimi gerektirir. Türkiye'de her iki işlem türü de SPK düzenlemeleri çerçevesinde yürütülür.
Kredili İşlem Faiz Oranları
Kredili işlem faiz oranları aracı kurumdan kuruma farklılık gösterir. Genellikle TCMB politika faizine bağlı olarak değişir ve yüksek faiz ortamında bu maliyetler önemli bir kalem oluşturur. Yatırımcının kredili pozisyonundan net kâr elde etmesi için hisse getirisinin faiz maliyetini aşması gerekir.