Açığa satış, yatırımcının sahip olmadığı hisse senetlerini ödünç alarak piyasada satmasıdır. Fiyatın düşeceği beklentisiyle açılan bu pozisyonda yatırımcı, hisseleri daha düşük fiyattan geri alıp ödünç aldığına iade ederek kâr elde etmeyi hedefler.
Açığa Satış Nasıl Çalışır?
Açığa satışın adımları şöyle işler: Yatırımcı aracı kurum üzerinden hisse ödünç alır. Bu hisseleri piyasa fiyatından satar. Fiyat düşünce hisseleri daha ucuza geri alır. Ödünç aldığı hisseleri iade eder. Satış ve alım fiyatı arasındaki fark kârdır.
Örneğin yatırımcı, 100 TL'den 1.000 adet hisse ödünç alıp satar: 100.000 TL nakit elde eder. Fiyat 80 TL'ye düşünce hisseleri 80.000 TL'ye geri alır ve iade eder. Net kâr 20.000 TL'dir (ödünç faizi ve komisyon düşülmeden).
Türkiye'de Açığa Satış Düzenlemeleri
Türkiye'de açığa satış SPK'nın ilgili tebliğleri kapsamında düzenlenir. Borsa İstanbul'da yalnızca belirli hisseler açığa satışa konu olabilir. Bu liste düzenli olarak güncellenir; genellikle BIST100 kapsamındaki likit hisseler yer alır.
Açığa satış işlemi için yatırımcının önce ilgili hisseyi ödünç işlem mekanizması aracılığıyla temin etmesi gerekir. Borsa İstanbul Takas ve Saklama Bankası (Takasbank) bu süreçte merkezi rol oynar.
Açığa Satışın Riskleri
Açığa satışın teorik zararı sınırsızdır. Normal hisse alımında en fazla yatırılan tutarın tamamı kaybedilebilir. Ancak açığa satışta fiyat yükselirse zarar, yükselmenin sınırı olmadığı için sınırsız büyüyebilir.
Fiyatın beklenmedik biçimde hızlı yükselmesi durumunda "short squeeze" adı verilen zorunlu kapama baskısı oluşabilir. Açığa satış yapan yatırımcıların zararı kesmek için toplu alıma geçmesi fiyatı daha da yukarı iter. Ocak 2021'de ABD'de GameStop hissesinde yaşanan olay bunun en bilinen örneğidir.
Açığa Satış ile Kredili İşlem Farkı
Kredili işlemde yatırımcı nakit borç alarak hisse satın alır; yükselmesini bekler. Açığa satışta ise hisse ödünç alarak satar; düşmesini bekler. İkisi de kaldıraç içerir ve risk yönetimi gerektiren gelişmiş yatırım yöntemleridir.
Açığa Satışın Piyasaya Etkisi
Açığa satış piyasada likidite sağlar ve fiyatların daha doğru oluşmasına katkıda bulunur. Aşırı değerlenmiş hisselerin düzeltilmesini hızlandırabilir. Öte yandan spekülatif açığa satış dalgaları piyasada kısa süreli sert düşüşlere neden olabilir.
Bu nedenle SPK, piyasa koşullarına göre açığa satış kısıtlaması getirebilir. 2020 Covid-19 sürecinde birçok ülke borsası belirli bir süre için açığa satışı yasaklamıştı.
Açığa Satış Maliyetleri
Açığa satışın iki temel maliyeti vardır: ödünç faizi ve olası temettü yükümlülüğü. Ödünç faizi, hisse ödünç alındığı süre boyunca ödenir. Açığa satış pozisyonu elde tutulurken şirket temettü dağıtırsa, yatırımcı bu tutarı hisse sahibine ödemek zorunda kalır.
Bu maliyetler, pozisyon ne kadar uzun açık tutulursa o kadar artar. Yatırımcının kâr elde etmesi için fiyat düşüşünün bu maliyetleri aşması gerekir.