BIST 100, Borsa İstanbul'da işlem gören piyasa değeri ve likiditesi en yüksek 100 şirketi kapsayan ana gösterge endeksidir. Türk hisse senedi piyasasının genel gidişatını izlemek için kullanılan temel referans noktasıdır. 3 Ocak 1986'dan bu yana hesaplanmaktadır.
BIST 100 Nasıl Hesaplanır?
Endeks, serbest dolaşımdaki piyasa değeri ağırlıklı yönteme göre hesaplanır. Bir şirketin halka açık hisselerinin toplam piyasa değeri ne kadar büyükse, endeks içindeki ağırlığı o kadar yüksektir. Tek bir şirketin ağırlığına üst sınır uygulanarak endeksin aşırı yoğunlaşması önlenir.
Endeks değeri, bileşen hisselerin fiyat değişimlerine göre sürekli güncellenir. Borsa İstanbul seans saatlerinde endeks dakika dakika hesaplanır ve yayınlanır. Baz tarih 3 Ocak 1986, baz değer ise 1'dir. Bugün endeks değeri on binler seviyesinde seyretmektedir.
BIST 100'e Dahil Olma Kriterleri
Borsa İstanbul, endeks bileşenlerini Ocak ve Temmuz aylarında günceller. Bir şirketin BIST 100'e dahil olabilmesi için Yıldız Pazar veya Ana Pazar'da işlem görmesi, son 12 ayda yeterli işlem hacmine ve piyasa değerine ulaşmış olması gerekir.
Ek olarak son 6 ay içinde en az 240 işlem günündeki 240 işlem seansının 220'sinde işlem görmüş olmak şartı aranır. Bu kriter düzenli işlem gören şirketleri filtreler. Kriterler BIST Endeks Yönetmeliği'nde ayrıntılı olarak belirtilmiştir.
BIST 100'ün Sektörel Yapısı
| Sektör | Tahmini Ağırlık | Öne Çıkan Şirketler |
|---|---|---|
| Bankacılık | ~%30-35 | Garanti, İş Bankası, Akbank |
| Holding | ~%15-20 | Koç, Sabancı, Alarko |
| Sanayi | ~%15-20 | Ereğli, Şişecam, Tüpraş |
| Perakende/Tüketim | ~%10 | BİM, Migros |
BIST 100'ü Etkileyen Faktörler
Merkez Bankası faiz kararları BIST 100 üzerinde en güçlü etkiye sahip faktörlerden biridir. Faiz indirimi beklentileri genellikle banka hisselerine ilgi artırır ve endeksi yukarı taşır. Faiz artışı ise borçlanma maliyetlerini yükselteceği için şirket kârlılıklarına ilişkin kaygı yaratır.
Döviz kuru hareketleri de endeksi doğrudan etkiler. TL'nin değer kaybı ihracatçı şirketler için kârlılık artışı anlamına gelirken, ithalat bağımlısı şirketler için maliyet artışı demektir. Küresel risk iştahı azaldığında yabancı yatırımcıların gelişen piyasalardan çıkışı BIST 100'ü baskı altına alır.
BIST 100'e Yatırım Seçenekleri
Yatırımcıların BIST 100 endeksine erişim yolları şunlardır:
- Hisse senedi alımı: 100 bileşenden bir kısmını seçerek doğrudan satın alma.
- BIST 100 ETF/BYF: Endeksi taklit eden borsa yatırım fonları. Borsada hisse gibi işlem görür.
- VİOP vadeli kontrat: F_XU100 koduyla BIST 100 endeksine kaldıraçlı pozisyon.
- Yatırım fonu: BIST 100 hisselerine yoğunlaşan profesyonel yönetimli fonlar.
Tarihsel Performans
BIST 100, TL bazında yıllar içinde önemli kazanımlar kaydetmiştir. Ancak dolar bazlı performansa bakıldığında tablo daha karmaşıktır. TL'nin değer kaybettiği dönemlerde dolar bazlı yatırımcı getirileri TL getirisinin gerisinde kalmıştır.
2000-2001 krizi, 2008 küresel finansal krizi ve 2018 döviz krizi dönemlerinde BIST 100 ciddi düşüşler yaşadı. Bu dönemlerin ardından sert toparlanmalar gerçekleşti. Uzun vadeli yatırımcılar bu iniş çıkışlı seyri yaşayarak ortalama olumlu reel getiri elde etti.