Kaldıraç, Forex piyasasında yatırılan teminattan daha büyük pozisyon açmayı sağlayan mekanizmadır. Türkiye'de SPK düzenlemesiyle majör paritelerde maksimum kaldıraç oranı 10:1 olarak belirlenmiştir. 10.000 TL teminatla 100.000 TL'lik pozisyon yönetilebilir.
Kaldıraç Nasıl Çalışır?
Kaldıraç oranı, açılabilecek maksimum pozisyon büyüklüğünü teminata bölerek belirlenir. 10:1 kaldıraçta 1.000 TL teminatla 10.000 TL'lik pozisyon açılabilir. Yani yatırımcı kendi sermayesinin 10 katı büyüklüğünde işlem yapabilmektedir.
Bu büyütme etkisi hem kâr hem de zarar için geçerlidir. EUR/USD'de kaldıraçsız 1.000 euroluk pozisyonda %1 hareket 10 euro kazandırır ya da kaybettirir. 10:1 kaldıraçla aynı teminatla 10.000 euroluk pozisyon açıldığında aynı %1 hareket 100 euro demektir; bu teminatın %10'una karşılık gelir.
Türkiye'de SPK Kaldıraç Düzenlemesi
SPK, 2017 yılında Forex işlemlerinde bireysel yatırımcılara uygulanacak maksimum kaldıraç oranlarını belirledi. Majör paritelerde (EUR/USD, GBP/USD, USD/JPY gibi) 10:1 kaldıraç uygulanır. Majör olmayan paritelerde ve emtialarda oran farklılaşabilir.
Bu düzenleme öncesinde bazı platformlar 100:1, 200:1 hatta 500:1 kaldıraç sunuyordu. Yüksek kaldıraç yatırımcıların hızla büyük zararlar yaşamasına neden oluyordu. SPK'nın 10:1 sınırı, bireysel yatırımcıyı aşırı riskten korumaya yönelik alınmış bir tedbirdir.
Marjin Nedir?
Marjin (teminat), pozisyon açmak için hesapta bulundurulması zorunlu minimum tutardır. Kullanılan marjin açık pozisyon için ayrılmış sermayedir. Serbest marjin ise yeni pozisyon açmak için kullanılabilecek tutar. Öz sermaye = Bakiye + Açık pozisyon kâr/zararı olarak hesaplanır.
Pozisyon zarar ettiğinde öz sermaye düşer, serbest marjin azalır. Öz sermaye kullanılan marjinin belirli bir oranına düştüğünde margin call (teminat tamamlama çağrısı) tetiklenir. Bu oranı aşıldığında aracı kurum pozisyonları otomatik kapatabilir (stop-out).
Margin Call ve Stop-Out Seviyeleri
Margin call seviyesi genellikle kullanılan marjinin %100'üdür; yani öz sermaye kullanılan marjine eşit olduğunda uyarı gelir. Stop-out seviyesi ise %50 gibi daha düşük bir orandır; bu seviyede pozisyonlar otomatik kapanır.
Örnek: 10.000 TL bakiye, 5.000 TL kullanılan marjin. Pozisyon 5.000 TL zarara girerse öz sermaye 5.000 TL'ye düşer, bu margin call seviyesidir. Zarara devam ederse stop-out tetiklenir ve pozisyon kapatılır.
Kaldıraç Kullanımında Risk Yönetimi
Kaldıraç ne kadar yüksekse küçük fiyat hareketlerinin etkisi o kadar büyük olur. Bu nedenle risk yönetimi kaldıraçla çalışırken temel önceliktir. Her işlemde hesap sermayesinin %1-2'sini riske atmak genel kabul gören kuraldır.
Stop-loss emri kullanmak, kaldıraçlı işlemlerde kayıpları sınırlandırmanın en pratik yoludur. Stop-loss olmadan açık tutulan kaldıraçlı pozisyonlar hızla büyük zararlara yol açabilir.
Kaldıraç Oranı Seçimi
SPK 10:1 sınırına kadar izin verse de her yatırımcının maksimum kaldıracı kullanması gerekmez. Başlangıçta 2:1 veya 3:1 gibi düşük kaldıraç tercih etmek riskleri yönetilebilir düzeyde tutar. Kaldıraç oranı deneyim ve risk toleransına göre kademeli artırılabilir.
Düşük kaldıraç kullanmak daha az kazanç sağlar; ancak margin call ve stop-out riskini azaltır. Hesapta yeterli serbest marjin bırakmak piyasa oynaklığına karşı tampon oluşturur.