LIBOR (London Interbank Offered Rate), Londra bankalar arası para piyasasında büyük bankaların birbirlerine kısa vadeli borç verirken uyguladıkları faiz oranıdır. 1986'dan 2023'e kadar küresel finansal sistemin en temel referans oranı olarak yaklaşık 300 trilyon dolarlık finansal sözleşmeye baz oluşturdu. Haziran 2023 itibarıyla büyük ölçüde SOFR ile değiştirildi.
LIBOR Nasıl Hesaplanırdı?
LIBOR her iş günü Londra saatiyle 11:00'de hesaplanır ve yayımlanırdı. Intercontinental Exchange (ICE) tarafından yönetilen süreçte panel bankalar, birbirlerine belirli vadeler için ne faizle borç verebileceklerini bildirirdi. Aşırı yüksek ve düşük değerler elenip ortalaması alınarak LIBOR oranı hesaplanırdı.
Beş para birimi (USD, EUR, GBP, JPY, CHF) için yedi farklı vade (gecelik, 1 hafta, 1-2-3-6-12 aylık) üzerinden yayımlanırdı. En yaygın kullanılanı 3 aylık USD LIBOR'du; kredi sözleşmeleri, türev araçlar ve ipotek gibi geniş bir finansal ürün yelpazesinde referans alınırdı.
LIBOR'un Kullanım Alanları
| Ürün Türü | LIBOR Kullanımı |
|---|---|
| Değişken faizli krediler | LIBOR + spread (örn. LIBOR + %2) |
| Faiz swapları | Sabit faizi LIBOR ile değiştirme |
| Forfaiting ve ticaret finansmanı | İskonto oranı baz referansı |
| Eurobond ve değişken tahviller | Kupon oranı baz göstergesi |
| Sendikasyon kredileri | Faiz hesaplama referansı |
LIBOR Skandalı ve Güven Krizi
2012 yılında ortaya çıkan LIBOR skandalı, küresel finans dünyasını sarstı. Barclays, Deutsche Bank, UBS ve diğer büyük bankalardan trader'ların ve yöneticilerin LIBOR oranını manipüle ettiği tespit edildi. Bankalar kendi çıkarlarına göre yanlış oran bildiriyor, böylece türev pozisyonlarından haksız kazanç sağlıyordu.
Soruşturmalar sonucunda bankalar toplamda 9 milyar doları aşan ceza ödedi. Skandal, gerçek işlemlere dayanmayan "tahmine dayalı" bir referans oranının ne denli kırılgan olabileceğini ortaya koydu. Bu gelişme LIBOR'un yerini gerçek işlemlere dayanan alternatiflere bırakması için itici güç oldu.
LIBOR'un Sonu ve SOFR'a Geçiş
İngiliz Finansal Hizmetler Otoritesi (FCA) 2021'de USD LIBOR'un 2023 yılı ortasına kadar yayımlanmayı durduracağını açıkladı. ABD'de geçiş referans oranı olarak SOFR (Secured Overnight Financing Rate) belirlendi. SOFR, ABD Hazine tahvili repolarına dayanan gerçek işlem verilerine dayanır, bu nedenle daha güvenilir ve manipülasyona kapalı kabul edilir.
Haziran 2023'te büyük ölçüde tamamlanan geçiş sürecinde trilyon dolarlık sözleşmeler SOFR'a uyarlandı. Türkiye'nin sendikasyon kredileri ve değişken faizli döviz borçları da bu geçişten etkilendi; bankalar LIBOR yerine SOFR baz alarak yeni kredi fiyatlaması yapmak durumunda kaldı.
Türkiye'de LIBOR'un Etkisi
Türk bankacılık sektörü ve büyük şirketler yurt dışından sendikasyon kredisi ve eurobond ile borçlanırken LIBOR'u referans alırdı. LIBOR artışları Türk şirketlerinin dış borç maliyetlerini doğrudan etkilerdi. 2022-2023 döneminde Fed'in agresif faiz artışları SOFR'u yükseltti; bu da Türk şirketlerinin değişken faizli dış borç maliyetini artırdı.
Forfaiting işlemlerinde de benzer durum geçerliydi. İhracat alacaklarının iskonto oranlarını hesaplamak için kullanılan referans oran LIBOR'dan SOFR'a geçti.
SOFR ve Diğer Alternatifler
LIBOR'a küresel çapta farklı alternatifler belirlendi. ABD'de SOFR, İngiltere'de SONIA (Sterling Overnight Index Average), Euro bölgesinde €STR (Euro Short-Term Rate), Japonya'da TONAR kullanıma girdi. Bu oranların tamamı gecelik, gerçek işlemlere dayanan ve manipülasyona daha kapalı yapıdadır.