Forfaiting, ihracatçının yabancı alıcıdan olan vadeli alacaklarını bir finansal kuruluşa iskonto ederek peşin nakit alması işlemidir. İhracatçı tüm tahsilat riskinden kurtulur; finansal kuruluş ise alacağı vadesi geldiğinde ithalatçıdan doğrudan tahsil eder. Genellikle 180 günden 7 yıla kadar vadeli ihracat alacakları için kullanılır.
Forfaiting Ne Anlama Gelir?
Forfaiting kelimesi Fransızca "à forfait" ifadesinden gelir; "toptan feragat etmek" anlamını taşır. Terim, ihracatçının alacaklarından tamamen vazgeçerek bunları bir forfaiter'a devretmesini tanımlar. İşlemin özü şudur: ihracatçı mal gönderir, ithalatçıya vadeli bir ödeme hakkı tanır ve bu vadesiz alacak belgesini forfaiter'a satarak nakde çevirir.
Faktoring ile karıştırılmaması gerekir. Faktoring genellikle kısa vadeli (90 güne kadar) ticari alacakları kapsar ve rücu hakkı içerebilir. Forfaiting ise orta-uzun vadeli ihracat alacaklarına özgüdür ve daima rücu hakkı yoktur; ihracatçı bir kez devrettikten sonra sorumluluktan tamamen kurtulur.
Forfaiting Nasıl Çalışır?
Bir forfaiting işleminde dört taraf yer alır:
| Taraf | Rolü |
|---|---|
| İhracatçı (Satıcı) | Malı gönderir, alacağı forfaiter'a satar, nakit alır |
| İthalatçı (Alıcı) | Malı alır, vade geldiğinde forfaiter'a öder |
| Forfaiter | Alacağı iskonto ederek satın alır, riski üstlenir |
| Garantör Banka | İthalatçının ülkesindeki banka, ödemeyi garanti eder |
İşlem genellikle poliçe, bono veya akreditif gibi bir ticari belgeyle belgelenir. İthalatçının bankası bu belgeye aval verir; yani ödemeyi garanti eder. Forfaiter bu garantili belgeyi iskonto ederek ihracatçıya peşin ödeme yapar. Vade geldiğinde forfaiter ödemeyi ithalatçının bankasından tahsil eder.
Forfaiting ile Faktoring Arasındaki Farklar
Forfaiting orta-uzun vadelidir; genellikle 6 aydan 7 yıla kadar uzanan ihracat alacaklarını kapsar. Faktoring ise kısa vadeli ticari alacaklarda kullanılır. Forfaiting'de rücu hakkı yoktur; ihracatçı alacağı devrettikten sonra sorumluluğunu tamamen terk eder. Faktoring'de ise rücu hakkı içeren işlemler de yapılabilir.
Forfaiting tek bir büyük işlemi finanse etmek için idealdir; sermaye malları ve proje ihracatında sıkça tercih edilir. Faktoring ise süregelen kısa vadeli ticari ilişkilerde, çok sayıda küçük fatura için kullanılır.
Forfaiting'in Avantajları ve Dezavantajları
İhracatçı açısından en büyük avantaj, hem kredi riskini hem de ülke riskini tamamen ortadan kaldırmasıdır. İhracatçı ithalatçının ödeme yapıp yapmayacağıyla ilgilenmez; peşin nakdi alır ve işletme sermayesini güçlendirir. Döviz kuru riski de ortadan kalkar çünkü forfaiter sabit bir fiyat belirler.
Dezavantaj maliyet tarafındadır. İskonto oranı, vade uzunluğu ve ülke riski priminisini içerdiğinden, forfaiting diğer finansman yöntemlerine kıyasla daha pahalıya gelebilir. Forfaiter, ithalatçının ülkesindeki politik ve ekonomik riskleri fiyatlamak zorundadır. Bu nedenle gelişmekte olan ülkelere yapılan ihracatta iskonto oranı genellikle yüksektir.
Türkiye'de Forfaiting Uygulaması
Türkiye'de forfaiting işlemleri Eximbank ve büyük ticari bankalar aracılığıyla gerçekleştirilir. Türk Eximbank, KOBİ ihracatçıların orta vadeli alacaklarını forfaiting yoluyla finanse etmelerine destek sağlar. Bu finansman, özellikle makine, teçhizat ve inşaat malzemeleri ihracatında kullanılır.
2022-2023 döneminde Türkiye'nin ihracat finansmanında forfaiting kullanımı arttı. Kur oynaklığı ve yüksek faiz ortamında ihracatçılar alacaklarını hızla nakde çevirmeyi tercih etti. Eurobond ve finansman bonosu gibi araçlarla birlikte forfaiting, şirketlerin likidite yönetiminde önemli bir yer tutar.
Yatırımcı Açısından Forfaiting
Forfaiting piyasası, ihracat alacaklarının ikincil piyasada alınıp satılmasına da olanak tanır. Büyük forfaiting işlemleri birden fazla yatırımcıya dağıtılabilir. Bu alacaklar sabit getirili menkul kıymet gibi davranır; vade geldiğinde ithalatçının bankasından ödeme yapılır. Yatırımcı için getiri, iskonto farkı üzerinden oluşur ve vade boyunca sabit kalır.