Emisyon, finans dünyasında hisse senedi, tahvil veya diğer menkul kıymetlerin ilk kez ihraç edilerek piyasaya sürülmesidir. Bir şirket halka arz yaptığında veya devlet tahvil çıkardığında emisyon gerçekleşir. Para teorisinde ise emisyon, merkez bankasının piyasaya sürdüğü para miktarını ifade eder.
Emisyon Kelimesinin Anlamı
Emisyon Latince "emittere" kelimesinden gelir; "çıkarmak, salmak" anlamını taşır. Finans terminolojisinde iki temel bağlamda kullanılır. Birincisi menkul kıymet ihracı: şirket veya devletin yatırımcılara satmak amacıyla hisse senedi, tahvil, bono veya diğer finansal araçları piyasaya sürmesi. İkincisi para emisyonu: merkez bankasının ekonomiye sürülen banknot ve madeni para miktarını kontrol etmesi.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Türk lirası banknotlarını emisyon yetkisiyle basar. Bu yetkiye "emisyon imtiyazı" denir ve anayasal güvence altındadır. Merkez bankalarının para emisyonu, ekonomik koşullara ve para politikası hedeflerine göre yönetilir.
Menkul Kıymet Emisyon Türleri
| Emisyon Türü | Araç | İhraçcı |
|---|---|---|
| Halka Arz (IPO) | Hisse senedi | Özel şirket |
| Devlet Tahvili | Tahvil / bono | Hazine |
| Eurobond | Döviz tahvili | Devlet / büyük şirket |
| Özel Sektör Tahvili | Tahvil | Şirket |
| Finansman Bonosu | Kısa vadeli bono | Hazine / şirket |
Emisyon Primi Nedir?
Hisse senedi emisyonunda emisyon primi, ihraç fiyatı ile hissenin nominal (itibari) değeri arasındaki farktır. Örneğin nominal değeri 1 TL olan bir hisse 10 TL'ye halka arz edilirse 9 TL emisyon primidir. Bu tutar şirketin özkaynaklarına "emisyon primi" kalemi olarak kaydedilir.
Emisyon primi yatırımcıların şirkete biçtiği değerin nominal değerin üzerinde olduğunu gösterir; aynı zamanda şirkete ek finansman kaynağı sağlar. BIST'te işlem gören şirketlerin mali tablolarında emisyon primi kalemi özkaynak bölümünde yer alır.
Para Emisyonu ve Enflasyon İlişkisi
Merkez bankalarının para emisyonu ile enflasyon arasında doğrudan bir ilişki vardır. Miktar teorisine göre, ekonomik büyümeyi aşan para emisyonu enflasyona yol açar. 20. yüzyılda bazı ülkelerin savaş finansmanı için kontrolsüz para bastığında hiperenflasyon yaşandığı tarihe geçmiştir.
Modern merkez bankacılığında para emisyonu yalnızca banknot basmakla sınırlı değildir. Merkez bankası açık piyasa işlemleri (tahvil alımı), repo ve reeskont gibi araçlarla da piyasaya para sürer. 2020-2021 döneminde Fed ve ECB'nin varlık alım programları da bu anlamda para emisyonu sayılır.
Türkiye'de Menkul Kıymet Emisyonları
Türkiye'de menkul kıymet ihracı Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından denetlenir. Şirketlerin halka arz veya özel sektör tahvili ihraç edebilmesi için SPK onaylı izahname hazırlaması gerekir. Devlet iç borçlanma senetlerinin (DİBS) ihracı ise Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yönetilir.
2022-2023 döneminde Türk şirketlerinin BIST'teki halka arz sayısı arttı; yüksek enflasyon ve hisse getirilerine duyulan ilgi yeni emisyonları hızlandırdı. Aynı dönemde Hazine, hem TL cinsinden hem de dolar eurobond ihraçlarıyla iç ve dış piyasalardan borçlandı.
Emisyon Giderleri
Menkul kıymet ihracı maliyetsiz değildir. Halka arz danışmanlık ücretleri, yasal uyum maliyetleri, SPK harçları, pazarlama ve roadshow giderleri toplam emisyon maliyetini oluşturur. Bu giderler toplam ihraç bedelinin yüzde ikisi ile sekizi arasında değişebilir. Şirketler bu maliyetleri bilançoda "ihraç giderleri" olarak muhasebeleştirir ve zaman içinde itfa eder.