Forward işlemi, iki tarafın bugün anlaşarak belirli bir varlığı gelecekteki bir tarihte, şimdiden belirlenmiş fiyattan alıp satmayı taahhüt ettiği sözleşmedir. Tezgah üstü (OTC) piyasada işlem görür; borsada işlem görmez. Bu özelliği, taraflara sözleşme şartlarını özelleştirme imkânı tanır.
Forward Sözleşme Nedir?
Forward sözleşme, tarafların gelecekteki bir tarihte yapılacak alım satımın fiyatını bugünden sabitlemesini sağlar. Bu tarihte piyasa fiyatı ne olursa olsun, sözleşmede belirlenen fiyat geçerlidir. Alıcı taraf uzun (long), satıcı taraf kısa (short) pozisyon almış olur.
Forward sözleşmelerin en yaygın kullanım alanı döviz riskinden korunmadır. Bir Türk ihracatçı, 3 ay sonra 1 milyon dolar gelir bekliyor ve bugünkü kur seviyesini kilitlemek istiyorsa bankasıyla USD/TRY forward anlaşması yapar. Vade geldiğinde piyasa kuru ne olursa olsun anlaşma kurundan satış gerçekleşir.
Forward Fiyatı Nasıl Belirlenir?
Forward fiyat, teorik olarak taşıma maliyeti modeline göre belirlenir. Döviz forwardları için faiz paritesi kuramı geçerlidir: Forward Kur = Spot Kur × (1 + Yerli Faiz) / (1 + Yabancı Faiz).
Örnek: USD/TRY spot kuru 38,00, Türkiye 3 aylık faiz oranı %50 (yıllık), ABD 3 aylık faiz oranı %5 (yıllık) ise 3 aylık USD/TRY forward kuru şu şekilde hesaplanır:
38,00 × (1 + 0,50 × 90/365) / (1 + 0,05 × 90/365) = 38,00 × 1,1233 / 1,0123 ≈ 42,17 TL.
Bu hesaplama, yüksek faiz ortamında TL'nin vadeli değerinin dolara karşı nasıl erimesinin beklendiğini gösterir. Gerçek piyasada bankalar bu teorik fiyatın üzerine bir spread ekler.
Forward ile Futures Arasındaki Farklar
| Özellik | Forward | Futures |
|---|---|---|
| İşlem Yeri | OTC (tezgah üstü) | Organize borsa |
| Standartlaştırma | Yok (özelleştirilir) | Var (borsa belirler) |
| Karşı Taraf Riski | Var | Yok (takas merkezi) |
| Günlük Uzlaşma | Yok | Var (mark-to-market) |
| Teminat | Genellikle gerekmez | Zorunlu |
| Likidite | Düşük | Yüksek |
Forward Kullanım Örnekleri
İhracatçı hedging örneği: Türk bir tekstil firması Almanya'ya mal satıyor ve 6 ay sonra 500.000 euro alacağı var. Euro/TL kurunun düşeceğinden endişe ediyor. Bugün bankasıyla 6 aylık EUR/TRY forward sözleşmesi yapıp kuru sabitliyor. Vade geldiğinde piyasa kuru düşmüş olsa bile anlaşma kurundan satış yapıyor.
İthalatçı hedging örneği: Türk bir elektronik ithalatçısı 3 ay sonra Japonya'dan mal alacak ve 10 milyon yen ödeyecek. USD/JPY kurundaki dalgalanmadan korunmak için forward alım yapıyor. Dolar/yen kuru yükselirse bu alım korumasız duruma göre maliyet artışını engeller.
Spekülatif kullanım: Forward sözleşmeler spekülatif amaçla da kullanılabilir. Bir yatırımcı doların TL karşısında değer kazanacağını düşünüyorsa forward alım yapabilir. Ancak spekülatif forward işlemleri kurumsal yatırımcılara yönelik bir üründür; bireysel erişim kısıtlıdır.
Forward İşlemlerinde Riskler
Forward sözleşmelerinin en belirgin riski karşı taraf riskidir. Sözleşmenin diğer tarafı (genellikle banka) yükümlülüğünü yerine getiremezse forward koruma işlevsiz kalır. Bu nedenle forward işlemleri genellikle güçlü bankalar veya finansal kurumlarla yapılır.
Fırsat maliyeti de göz önünde bulundurulmalıdır. Kur beklentinin aksine hareket ederse forward sözleşmesi kazanç fırsatını kaçırmış olur. Örneğin TL değer kazanırsa ihracatçı piyasadan daha düşük kurdan satış yapmış olur; ancak bu hedgingin doğal sonucudur.
Forward sözleşmeleri likidite sorunu barındırır. Vade dolmadan pozisyondan çıkmak güçtür. Vadeye kadar taşınması gerekir ya da ters yönde yeni bir forward yapılarak netleştirilir.
Türkiye'de Forward İşlemleri
Türkiye'de döviz forward işlemleri, BDDK düzenlemeleri çerçevesinde bankalar tarafından sunulur. Gerçek ticari işleme dayalı forward sözleşmeleri (ihracat, ithalat) için belge gereksinimi vardır. Spekülatif amaçlı forward işlemlerine yönelik kısıtlamalar dönemsel olarak uygulanmıştır.
2018 döviz krizinin ardından BDDK, yabancı yatırımcıların TL swap ve forward işlemlerini kısıtladı. Bu kısıtlamalar Türkiye'nin offshore TL piyasasını etkileyen önemli düzenleyici adımlar olarak kayıtlara geçti.