Bedelli sermaye artırımı, bir şirketin mevcut veya yeni ortaklardan nakit ödeme karşılığında yeni hisse senedi ihraç etmesidir. Şirket bu yolla dış borç almadan öz kaynaklarını artırır. Mevcut ortakların yeni pay alma önceliği rüçhan hakkı olarak adlandırılır.
Bedelli Sermaye Artırımı Nasıl Çalışır?
Bedelli sermaye artırımında şirket yönetim kurulu, genel kurul kararıyla belirli miktarda yeni hisse senedi ihraç eder. Bu hisseler önceden belirlenen bir fiyat üzerinden satışa çıkarılır. Yatırımcılar nakit ödeyerek bu hisseleri satın alır ve şirkete sermaye aktarır.
İşlemin temelinde şirketin büyüme veya borç ödeme ihtiyacı yatar. Fabrika inşaatı, şirket satın alma veya mevcut kredilerin kapatılması gibi hedefler için bedelli artırıma başvurulur. Toplanan para doğrudan şirketin kasasına girer; hisse senedi sahipleri ise yeni ihraçtan pay alabilmek için nakit ödemek zorundadır.
Rüçhan Hakkı Nedir?
Rüçhan hakkı, mevcut ortakların yeni ihraç edilen hisseleri öncelikli olarak satın alma hakkıdır. Türk Ticaret Kanunu'na göre her pay sahibi, sermaye artırımında mevcut hisse oranında yeni pay alma hakkına sahiptir. Bu hak, mevcut ortakların payının seyreltilmesini engellemeye yönelik bir koruma mekanizmasıdır.
Örneğin şirkette %5 oranında hisse tutan bir yatırımcı, bedelli artırımda ihraç edilen yeni hisselerin %5'ini öncelikli olarak alma hakkına sahiptir. Rüçhan hakkını kullanmayan yatırımcıların payı, toplam içindeki ağırlık açısından düşer. Rüçhan hakkı bir dönem için borsada ayrı olarak işlem görebilir ve satılabilir.
Bedelli Artırımın Hisse Fiyatına Etkisi
Bedelli sermaye artırımı duyurusu genellikle hisse fiyatı üzerinde baskı oluşturur. Bunun temel nedeni teorik fiyat düşüşüdür. Yeni hisseler mevcut piyasa fiyatının altında ihraç edilirse, artırım sonrası hisse başına düşen değer azalır.
Teorik ağırlıklı ortalama fiyat (TERP) hesaplaması şöyle yapılır: mevcut hisse sayısı ile piyasa fiyatının çarpımına, yeni hisse sayısı ile ihraç fiyatının çarpımı eklenir ve toplam hisse sayısına bölünür. Bu değer artırım sonrası teorik hisse fiyatını verir.
Ancak piyasa tepkisi sadece mekanik fiyat hesabına bağlı değildir. Şirketin toplanan parayı ne amaçla kullanacağı da önem taşır. Verimli yatırımlara yönlendirilecek sermaye uzun vadede hisse değerini artırabilirken, sadece borç ödemek için yapılan artırımlar daha olumsuz karşılanır.
Bedelli ve Bedelsiz Artırım Farkı
Bedelli artırımla bedelsiz sermaye artırımı sıkça karıştırılır. Temel farklar şöyle özetlenebilir:
| Özellik | Bedelli Artırım | Bedelsiz Artırım |
|---|---|---|
| Nakit ödeme | Gerekli | Yok |
| Sermaye kaynağı | Dış kaynak (pay sahipleri) | İç kaynak (iç yedekler) |
| Şirkete para girişi | Evet | Hayır |
| Hisse adedi | Artar | Artar |
Yatırımcı Açısından Değerlendirme
Bedelli sermaye artırımına katılıp katılmama kararı yatırımcının tercihine bağlıdır. Rüçhan hakkını kullanan yatırımcı şirketteki pay oranını korur. Hakkı kullanmayan veya Satan yatırımcı ise zamanında nakit elde eder ama ilerleyen dönemde pay seyrelmesine maruz kalır.
Karar aşamasında şirketin artırım gerekçesi, ihraç fiyatının mevcut piyasa fiyatına oranı ve toplanan paranın kullanım planı incelenmelidir. SPK onaylı izahnameye ve kamuya yapılan açıklamalara ulaşmak için Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) kullanılabilir.
Bedelli Artırım Süreci Adımları
Türkiye'de bedelli sermaye artırımı şu aşamalardan geçer:
- Yönetim kurulu kararı: Artırım miktarı ve ihraç fiyatı belirlenir.
- SPK başvurusu: İzahname hazırlanır ve Sermaye Piyasası Kurulu'na sunulur.
- KAP duyurusu: Kamuya açıklama yapılır, rüçhan hakkı kullanım süresi ilan edilir.
- Rüçhan hakkı süresi: Genellikle 15 günlük süreçte mevcut pay sahipleri yeni hisse satın alır.
- Kalan hisseler: Kullanılmayan rüçhan hakları iptal edilir; kalan hisseler ek satış yoluyla kamuya arz edilebilir.
- Tescil ve Borsa kaydı: Yeni hisseler ticaret sicilinde tescil edilerek borsada işlem görmeye başlar.