F/K oranı (Fiyat/Kazanç oranı), hisse senedinin piyasa fiyatını hisse başına düşen yıllık net kâra bölerek hesaplanır. Bir hissenin ucuz mu pahalı mı olduğunu ölçmek için kullanılan en yaygın değerleme göstergelerinden biridir. İngilizce karşılığı P/E (Price-to-Earnings) ratio'dur.
F/K Oranı Nasıl Hesaplanır?
F/K oranı şu formülle hesaplanır: Hisse Fiyatı ÷ Hisse Başı Kâr (EPS). Hisse başı kâr, şirketin yıllık net kârının toplam hisse adedine bölünmesiyle elde edilir.
Örneğin hissesi 50 TL olan ve hisse başı yıllık kârı 5 TL olan bir şirketin F/K oranı 50 ÷ 5 = 10'dur. Bu, yatırımcının şirketin 10 yıllık kârını peşin ödediği anlamına gelir. Başka bir deyişle, kâr sabit kalırsa yatırımın geri dönüş süresi 10 yıldır.
F/K Oranı Yorumlama
Düşük F/K oranı hissenin ucuz olduğuna, yüksek F/K oranı ise pahalı ya da büyüme beklentisinin yüksek olduğuna işaret edebilir. Ancak bu yorumu yaparken sektör ortalamasıyla karşılaştırma yapmak gerekir. Bankacılık sektörü için F/K 8 normal kabul edilirken, teknoloji şirketleri için 30-40 sıkça görülür.
F/K oranının tek başına yeterli olmadığını unutmamak gerekir. Kârlı olmayan şirketlerde F/K hesaplanamaz. Dönemsel düşük kâr veya kâr manipülasyonu F/K'yı yanıltıcı biçimde yüksek gösterebilir. Bu nedenle F/K diğer metriklerle birlikte değerlendirilmelidir.
F/K Oranı Türleri
| F/K Türü | Açıklama | Kullanım |
|---|---|---|
| Trailing P/E | Son 12 ay gerçekleşen kâra göre | Geçmiş performans değerleme |
| Forward P/E | Önümüzdeki 12 ay tahmin kârına göre | Büyüme beklentisi değerleme |
| Shiller P/E (CAPE) | Enflasyona göre düzeltilmiş 10 yıl ortalaması | Piyasa geneli değerleme |
Sektöre Göre F/K Yorumu
Farklı sektörlerin F/K beklentileri birbirinden ciddi biçimde ayrışır. Büyüme odaklı teknoloji şirketleri yüksek F/K ile işlem görürken, olgun ve düşük büyümeli sektörler (bankacılık, enerji, emtia) daha düşük F/K ile değerlenir.
Türkiye borsasında tarihsel BIST 100 ortalama F/K oranı 7-15 bandında seyretmiştir. 2021-2022 yüksek enflasyon döneminde bu oran 3-5 seviyelerine kadar geriledi. Küresel borsalarda S&P 500 tarihsel ortalaması yaklaşık 16-17 düzeyindedir.
F/K Oranının Sınırları
F/K oranı hesaplamak için şirketin kâr etmesi gerekir. Zarar eden ya da sıfır kâr eden şirketlerde F/K anlamsız olur. Negatif kâr durumunda bazı kaynaklar "N/A" veya negatif F/K gösterir; ancak bu değer yorumlanamaz.
Muhasebe politikaları kârı etkileyebilir. Agresif amortisman veya karşılık politikaları kâr rakamını düşürür; bu da F/K'yı yükseltir. Tersine, kâr yönetimi (earnings management) F/K'yı yapay olarak düşük gösterebilir. Bu nedenle F/K yanında PD/DD (piyasa değeri/defter değeri) ve FD/FAVÖK gibi göstergeler de incelenmelidir.
F/K Oranı Yatırım Kararlarında Nasıl Kullanılır?
Değer yatırımcıları sektör ortalamasının altında işlem gören düşük F/K'lı hisseleri arar. Büyüme yatırımcıları ise yüksek F/K kabul eder; çünkü gelecekteki kâr artışının mevcut piyasa fiyatını haklı kıldığını varsayarlar. Her iki yaklaşımın riski ve avantajı farklıdır.
Bir hissenin F/K oranını değerlendirirken şunlara bakmak faydalıdır: kendi geçmiş F/K bandı, sektör ortalaması, büyüme oranı (PEG oranı = F/K ÷ büyüme oranı), bilanço sağlığı ve yönetim kalitesi.