Borsa İstanbul hisse senedi piyasasında takas, işlem gerçekleştikten 2 iş günü sonra (T+2) tamamlanır. Takas sürecinde hisseler alıcının hesabına aktarılırken nakit de satıcıya iletilir. Bu süreci Takasbank yürütür ve güvence altına alır.
T+2 Takas Sistemi Ne Anlama Gelir?
T işlem günüdür (trade date). Pazartesi hisse aldıysanız, takasınız Çarşamba günü tamamlanır. Bu süreçte hisse sahipliği hukuki olarak Çarşamba günü değişir; ancak işlem gerçekleştiği gün hisse portföyünüzde görünür.
T+2 sistemi uluslararası standarttır. ABD, Avrupa ve Asya'nın büyük borsalarının çoğunluğunda aynı kural geçerlidir. Bazı piyasalar T+1'e geçiş üzerinde çalışmaktadır; ancak Türkiye'de 2026 itibarıyla T+2 uygulanmaktadır.
Takasbank'ın Rolü
Takasbank (İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş.), Borsa İstanbul Pay Piyasası işlemlerinin takasını merkezi taraf (central counterparty) sıfatıyla yürütür. Alıcı ve satıcı arasına girerek her iki tarafın yükümlülüklerini güvence altına alır.
Bir tarafın yükümlülüğünü yerine getirememesi durumunda (temerrüt) Takasbank güvence fonları ve teminat mekanizmaları sayesinde diğer tarafın zarar görmesini engeller. Bu sistem piyasada karşı taraf riskini ortadan kaldırır.
Takas Süreci Adımları
| Aşama | Gün | Açıklama |
|---|---|---|
| İşlem (Trade) | T (İşlem günü) | Emir eşleşir, fiyat kesinleşir |
| Teyit | T | Takasbank işlemi teyit eder |
| Temerrüt kontrolü | T+1 | Bakiye ve teminat kontrolü |
| Takas tamamlanır | T+2 | Hisse ve nakit transferi gerçekleşir |
MKK ve Saklama Sistemi
Hisse senetleri fiziksel olarak değil, elektronik kayıt sisteminde tutulur. Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) tüm yatırımcıların hisse senetlerini elektronik ortamda kaydeder ve saklar.
MKK'nın e-MKK Bilgi Portalı üzerinden yatırımcılar kendi hesaplarındaki hisse senetlerini doğrudan görüntüleyebilir. Bu, hisselerinizin gerçek sahibi olduğunuzu ve aracı kurumdan bağımsız olarak tescil edildiğini gösterir. Aracı kurumun iflas veya kapanması durumunda MKK kaydındaki hisselerinize erişebilirsiniz.
Kısa Vadeli Satışta Takas Önemi
Hisse satış işleminde nakit bakiyenize T+2'de yansır. Bu nedenle aldığınız bir hisseyi aynı gün sattıysanız (gün içi işlem / intraday), sattığınız hisseler henüz hesabınıza geçmemiş olabilir. Aracı kurumlar bu durumda "tekrar satış" (gün içi pozisyon kapatma) imkânı sunabilir.
Temettü ve bedelsiz artırım ödemeleri için kayıt tarihi önemlidir. T+2 takas nedeniyle hak sahibi olmak için temettü/artırım ex-date'inden en az 2 iş günü önce hisseyi satın almak gerekir. Son güne bırakılan alımlar takas süresi nedeniyle bu hakları kazandırmayabilir.
Temerrüt Durumu ve Cezaları
Bir yatırımcı takas günü gönderme yükümlülüğünü (hisse teslimi veya nakit ödemesi) yerine getiremezse temerrüde düşer. Takasbank bu durumda işlemi zorla kapatarak (buyback) temerrüt eden tarafı piyasadan satın alımla kapatır. Bu durum ilgili taraf için ceza ve ek maliyet doğurur.
Bireysel yatırımcılar açısından temerrüt riski oldukça düşüktür; aracı kurumlar bakiye kontrolü yaparak yetersiz bakiyede işlem yapılmasını engeller. Ancak aynı gün içinde birden fazla işlem yapılan karmaşık portföylerde dikkatli olmak gerekir.