Dünyada futures işlemi yalnızca yetkili ve düzenlenmiş borsalarda yapılır. CME Group (ABD), ICE (ABD/İngiltere) ve Eurex (Almanya) hacim açısından en büyük üçlüdür. Her borsa belirli ürün gruplarında uzmanlaşmıştır.
CME Group
CME Group, dünyanın en büyük türev borsasıdır. Chicago Mercantile Exchange (CME), Chicago Board of Trade (CBOT), New York Mercantile Exchange (NYMEX) ve Commodity Exchange (COMEX) bu çatı altında faaliyet gösterir.
CME; döviz, hisse endeksi, faiz oranı ve canlı hayvan futures piyasasında öncüdür. CBOT tahıl ve faiz futures piyasasının merkezidir; buğday, mısır, soya ve ABD hazine tahvili sözleşmeleri burada işlem görür. NYMEX ham petrol ve doğal gaz, COMEX altın ve bakır piyasasının referans noktasıdır.
CME Globex elektronik platformu Pazar akşamı 18:00'dan Cuma 17:00'a kadar (ABD Merkezi saatiyle) çalışır. Günlük ortalama işlem hacmi 25 milyon kontratı aşar. Düzenleyici kurum ABD'de CFTC'dir (Commodity Futures Trading Commission).
ICE (Intercontinental Exchange)
ICE, enerji ve yumuşak emtia futures piyasasında belirleyici konumdadır. 2000 yılında Jeff Sprecher tarafından kurulan ICE, kısa sürede enerji türev piyasasının önemli bir oyuncusu haline geldi.
ICE Futures Europe (Londra) Brent ham petrol, gaz yağı (gasoil), doğal gaz ve elektrik sözleşmelerinde liderdir. Brent fiyatı, dünya ham petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 70'inde referans fiyat olarak kullanılır. ICE Futures U.S. (New York) ise kakao, kahve, ham şeker, pamuk ve dondurulmuş portakal suyu sözleşmeleriyle öne çıkar.
ICE ayrıca NYSE Euronext ve hisse senedi borsalarını da bünyesinde barındırır. Karbon emisyon hakları (EUA) futures piyasası da ICE üzerinde işlem görür; bu sözleşmeler Avrupa Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kapsamında çalışır.
Eurex
Eurex, Deutsche Börse ve SIX Swiss Exchange ortaklığıyla kurulan Avrupa'nın en büyük türev borsasıdır. Frankfurt merkezli Eurex, faiz ve hisse senedi endeks futures piyasasında Avrupa'nın referans noktasıdır.
Euro-Bund futures (Alman 10-yıllık devlet tahvili), Euro-Bobl (5-yıllık) ve Euro-Schatz (2-yıllık) Avrupa faiz piyasasının temel göstergeleridir. Euro Stoxx 50 endeks futures Avrupa hisse piyasasının en çok işlem gören vadeli sözleşmesidir. DAX futures ise yalnızca Alman hisse piyasasını temsil eder.
Eurex Clearing, Avrupa'nın en büyük merkezi takas kuruluşlarından biridir ve çok sayıda OTC türev ürününü de takas eder.
Asya Borsaları: SGX, OSE, SHFE
Asya'da Singapur Borsası (SGX), Nikkei 225 ve MSCI Asya endeks futures ile döviz futures piyasasında önemli bir konumdadır. Osaka Exchange (OSE, Japonya) ise Nikkei 225 futures'ın ana piyasasıdır.
Şangay Vadeli İşlemler Borsası (SHFE) bakır, alüminyum, çinko ve altın futures sözleşmeleriyle Çin emtia piyasasının merkezidir. Dalian Emtia Borsası (DCE) soya fasulyesi ve demir cevheri, Zhengzhou Emtia Borsası (ZCE) ise pamuk ve buğday futures'ında Çin'in önde gelen borsaları arasındadır.
| Borsa | Ülke | Öne Çıkan Ürünler |
|---|---|---|
| CME Group | ABD | S&P 500, döviz, WTI petrol, altın |
| ICE Futures Europe | İngiltere | Brent petrol, kahve, kakao, karbon |
| Eurex | Almanya | Bund, Euro Stoxx 50, DAX |
| SGX | Singapur | Nikkei 225, MSCI Asya endeksleri |
| SHFE | Çin | Bakır, altın, alüminyum |
Türkiye: VİOP ve Yurt Dışı Erişim
Türkiye'deki organize vadeli işlem piyasası Borsa İstanbul bünyesindeki VİOP'tur. BIST 30 endeks futures, döviz (USD/TRY, EUR/TRY) ve emtia (altın, buğday) sözleşmeleri VİOP'ta işlem görür.
Uluslararası borsalara (CME, ICE, Eurex) erişim ise SPK lisanslı aracı kurumlar üzerinden sağlanır. Futures ürünleri ve başlangıç teminatı gereksinimleri hakkında daha fazla bilgi edinebilirsiniz.