Futures ve forward sözleşmelerinin ikisi de ileriki bir tarihte belirlenen fiyattan varlık alım satımını taahhüt eder. Temel fark; futures borsada standart koşullarla işlem görürken, forward tezgah üstü (OTC) piyasada özel koşullarla iki taraf arasında yapılır.
Temel Kavramlar: Futures ve Forward
Futures sözleşmesi, organize bir borsada (CME, ICE, Eurex) standartlaşmış koşullarla işlem gören vadeli sözleşmedir. Kontrat büyüklüğü, vade tarihi, kalite gereksinimleri ve uzlaşma yöntemi borsa tarafından belirlenir. Merkezi takas kuruluşu her işlemin karşı tarafı olur.
Forward sözleşmesi ise iki taraf (genellikle bir banka ile kurumsal müşteri) arasında doğrudan müzakere edilerek yapılan özel anlaşmadır. Miktar, kalite, vade ve fiyat tamamen serbestçe belirlenir; borsada işlem görmez, merkezi takas yoktur. Döviz forwardları bankalar ve şirketler arasında en yaygın OTC türev aracıdır.
Karşılaştırmalı Tablo
| Özellik | Futures | Forward |
|---|---|---|
| İşlem Yeri | Organize borsa (CME, ICE) | OTC (tezgah üstü) |
| Standardizasyon | Standart (borsa belirler) | Özel (taraflar belirler) |
| Karşı Taraf Riski | Takas kuruluşu güvencesi, yok | Var (karşı taraf temerrüdü) |
| Teminat | Başlangıç + sürdürme teminatı | Genellikle yok veya kredi limiti |
| Günlük Uzlaşma | Mark-to-market (her gün) | Vade sonunda |
| Likidite | Yüksek, kolay çıkış | Düşük, özel müzakere gerekir |
| Şeffaflık | Yüksek, fiyatlar kamuya açık | Düşük, özel anlaşma |
| Esneklik | Düşük, standart koşullar | Yüksek, özelleştirilebilir |
Karşı Taraf Riski Farkı
Futures piyasasının en önemli üstünlüğü karşı taraf riskini sıfırlamasıdır. Takas kuruluşu her işlemde alıcının karşısına satıcı, satıcının karşısına alıcı olarak geçer. Teminat sistemi günlük zararları güvence altına alır.
Forward sözleşmesinde ise karşı taraf temerrüde düşebilir. 2008 krizinde Lehman Brothers'ın batışı, binlerce OTC türev sözleşmesinin karşılıksız kalmasına yol açtı. Forward ve swap gibi OTC araçlarda bu risk somut ve ölçülebilirdir. Büyük bankaların birbirleriyle yaptığı forward işlemlerinde karşılıklı kredi limitleri bu riski sınırlar; ancak tamamen ortadan kaldırmaz.
Esneklik ve Özelleştirme
Forward sözleşmesinin belirgin avantajı esnekliktir. Tam olarak ihtiyaç duyulan miktar, tarih ve koşullarda anlaşma yapılabilir. Örneğin bir ihracatçı firma tam olarak 1.250.000 euro'yu 47 gün sonra belirli bir kurdan satmak istiyorsa bunu bir bankayla forward sözleşmesiyle gerçekleştirebilir. Futures'ta bu miktara ve tarihe tam denk gelen standart bir sözleşme olmayabilir.
Futures ise standart kontrat büyüklükleriyle çalışır. 125.000 euro büyüklüğündeki EUR/USD futures kontratı ile 1.250.000 euro pozisyonu 10 kontratla sağlanabilir; ancak vade tarihi standart CME vadesiyle örtüşmek zorundadır.
Mark-to-Market ve Nakit Akışı Farkı
Futures pozisyonları her gün mark-to-market ile güncellenir; günlük kazanç ve zararlar hesaba yansır. Bu, nakit akışını öngörülebilir kılar ancak olumsuz günlerde hesaptan para çıkışına neden olur.
Forward sözleşmesinde ise kâr veya zarar yalnızca vade sonunda gerçekleşir. Bu özellik nakit akışı planlaması açısından bazı işletmeler için avantajlıdır; ödeme vade tarihine kadar ertelenir.
Hangi Durumlarda Hangisi Tercih Edilir?
Spekülatörler ve aktif yatırımcılar genellikle futures tercih eder: likidite, şeffaflık, düşük işlem maliyeti ve kolay giriş-çıkış imkanı sunar. Kurumsal hedgerlar için de futures büyük ölçüde yeterlidir; özellikle standart emtia ve döviz risklerinde.
Forward sözleşmeleri ise özel miktar, tarih veya varlık gerektiren durumlar için uygundur. Egzotik döviz çiftleri, standart dışı miktarlar veya belirli teslimat tarihleri için forward daha uygun araçtır. Büyük şirketlerin özel döviz yönetimi ve ticaret finansmanı işlemlerinde forward yaygın olarak kullanılır.
Dodd-Frank Sonrası Yakınsama
2010 Dodd-Frank Yasası ile standart OTC swap sözleşmelerinin merkezi takasa tabi tutulması zorunlu hale geldi. Bu düzenleme, OTC piyasasını kısmen futures piyasasına yaklaştırdı. Ancak forward sözleşmeleri bu zorunluluktan büyük ölçüde muaf tutuldu; ticari amaçlı fiziksel teslimat içeren sözleşmeler kapsam dışındadır.
Futures piyasasının genel yapısı ve avantajları hakkında daha fazla bilgi edinmek için ilgili sayfalara göz atabilirsiniz.