Faaliyet oranları, bir şirketin varlıklarını ne kadar etkin kullandığını ölçen finansal göstergelerdir. Stok devir hızı, alacak devir hızı ve borç devir hızı bu grup içindeki temel oranlardır. Şirket analizi yaparken faaliyet oranları, karlılık ve likidite oranlarının yanında incelenir.
Faaliyet Oranları Ne İşe Yarar?
Faaliyet oranları, şirketin sahip olduğu kaynakları satışa ya da nakde ne hızla dönüştürebildiğini gösterir. Bu oranlar düşük çıktığında şirket, stoklarında veya alacaklarında gereksiz yere kaynak bağlıyor olabilir. Yüksek oranlar ise kaynakların verimli döndürüldüğüne işaret eder.
Yatırımcılar faaliyet oranlarını hem şirketin kendi tarihsel verileriyle hem de aynı sektördeki rakip şirketlerle karşılaştırarak değerlendirir. Sektöre göre normal kabul edilen aralıklar farklılaşır; perakende sektöründe stok devir hızı çok yüksekken, ağır sanayi şirketlerinde bu oran çok daha düşük seyreder.
Stok Devir Hızı
Stok devir hızı, şirketin stoklarını yıl içinde kaç kez tüketip yenilediğini gösterir. Hesaplama formülü şudur: Satılan Malın Maliyeti / Ortalama Stok.
Bir gıda perakendecisinin stok devir hızı yıllık 20-30 kez olabilirken, bir makine üreticisinde bu oran 4-6 kez düzeyinde kalabilir. Düşük stok devir hızı, stokların yavaş satıldığını ya da fazla stok tutulduğunu gösterir. Bu durum depolama maliyetlerini artırır ve nakit akışını olumsuz etkiler.
Alacak Devir Hızı
Alacak devir hızı, şirketin müşterilerinden olan alacaklarını yıl içinde kaç kez tahsil ettiğini ölçer. Formül: Net Satışlar / Ortalama Ticari Alacaklar.
Bu oranın yüksek olması, müşterilerin borçlarını hızlı ödediğini gösterir. Düşük olması ise tahsilat sürecinin uzadığına ya da şüpheli alacakların arttığına işaret edebilir. Alacak devir hızından ortalama tahsilat süresi de hesaplanabilir: 365 / Alacak Devir Hızı.
Borç Devir Hızı ve Ödeme Süresi
Borç devir hızı, şirketin tedarikçilerine olan borcunu yıl içinde kaç kez ödediğini gösterir. Formül: Satılan Malın Maliyeti / Ortalama Ticari Borçlar.
Ortalama ödeme süresi ise 365 / Borç Devir Hızı formülüyle bulunur. Bu sürenin uzun olması, şirketin tedarikçilere olan ödemeyi erteleyerek kısa vadeli finansman sağladığı anlamına gelebilir. Ancak çok uzun ödeme süreleri tedarikçilerle ilişkileri zorlaştırır.
Aktif Devir Hızı
Aktif devir hızı, şirketin toplam varlıklarından ne kadar satış yarattığını ölçer. Formül: Net Satışlar / Toplam Aktifler.
Bu oran, genel varlık kullanım etkinliğinin özetidir. Aktif devir hızı düşük bir şirket, sahip olduğu varlıkları yeterince satışa dönüştüremiyor demektir. Sektörler arasında büyük fark gösterir; hizmet sektöründe yüksek, sermaye yoğun üretim sektöründe düşük olmaya eğilimlidir.
Faaliyet Oranlarını Yorumlarken Dikkat Edilecekler
Faaliyet oranlarını tek başına değerlendirmek yanıltıcı olabilir. Bir oran sektör ortalamasının üzerinde olabilir ancak bu her zaman olumlu anlamına gelmez. Örneğin, çok düşük stok seviyesi anlık talep artışlarını karşılayamamaya yol açabilir.
Karlılık oranları ve likidite oranları ile birlikte değerlendirildiğinde faaliyet oranları daha anlamlı bir tablo sunar. Şirket analizi yaparken tüm oran gruplarına birlikte bakılması gerekir.
Faaliyet Oranları Hangi Tablolardan Hesaplanır?
Faaliyet oranlarının hesaplanmasında bilanço ve gelir tablosu birlikte kullanılır. Stok, alacak ve borç verileri bilançodan; satışlar ve satılan mal maliyeti gelir tablosundan alınır. Kamuya açık şirketlerin bu verilere Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) üzerinden ulaşmak mümkündür.