Forward, iki tarafın gelecekteki bir tarihte belirli bir varlığı, bugünden anlaştıkları fiyat üzerinden alıp satmayı taahhüt ettiği özel sözleşmedir. Borsada işlem görmez; iki taraf arasında tezgah üstü (OTC) yapılır. Döviz riskini yönetmek isteyen şirketler forward sözleşmelerini yaygın biçimde kullanır.
Forward Sözleşme Nedir?
Forward, türev araçların en temel biçimlerinden biridir. İki taraf, belirli bir varlığı (döviz, emtia, hisse senedi, faiz) gelecekteki bir tarihte, bugünden sabitlenmiş fiyatla (forward fiyatı) teslim etmeyi ya da almayı sözleşmeyle kararlaştırır.
Forward sözleşmeleri standart değildir; miktarı, teslim tarihini ve fiyatı taraflar serbestçe belirler. Bu esneklik ihtiyaç odaklı korunmayı (hedging) kolaylaştırır. Ancak merkezi bir takas kurumu olmadığından karşı taraf riski yüksektir.
Örnek: Bir Türk ihracatçı üç ay sonra 1 milyon dolar alacak. Bugünkü USD/TRY kuru 38,00. Kur üç ayda 35,00'e düşerse kayıp yaşar. Bir banka ile 38,00 kurdan forward sözleşmesi yaparak bu riski sabitler. Kur nereye giderse gitsin o oran üzerinden dolar satar.
Forward ve Futures Farkı
Her ikisi de gelecekteki bir tarihte teslim taahhüdüdür, ancak yapısal farklılıkları önemlidir:
| Özellik | Forward | Futures |
|---|---|---|
| İşlem yeri | Tezgah üstü (OTC), banka veya finansal kurum | Organize borsa (VİOP, CME, CBOT) |
| Standardizasyon | Taraflara özel, esnek | Standart lot, vade, ürün |
| Karşı taraf riski | Yüksek (takas kurumu yok) | Düşük (merkezi takas) |
| Teminat | Taraflar arasında belirlenir | Günlük teminat (mark-to-market) |
| Likidite | Düşük, ikincil piyasa zor | Yüksek, kolayca kapatılabilir |
| Kullanıcı profili | Şirketler, büyük kurumlar | Kurumlar ve bireysel yatırımcılar |
Forward Sözleşme Türleri
Piyasalarda en yaygın karşılaşılan forward türleri şunlardır:
- Döviz forward (FX Forward): İki para birimi arasındaki kuru gelecekteki bir tarih için sabitler. İthalatçı ve ihracatçı firmalar kur riskini yönetmek için kullanır.
- Faiz forward (FRA - Forward Rate Agreement): Gelecekteki belirli bir döneme ait faiz oranını bugünden sabitler. Değişken faizli borçların yönetiminde tercih edilir.
- Emtia forward: Petrol, buğday, altın gibi emtiaların gelecekteki teslimatını sabitler. Üreticiler ve alıcılar arasında fiyat güvencesi sağlar.
- Non-deliverable forward (NDF): Fiziksel teslimatsız, yalnızca fark ödemesiyle sonuçlanan forward türüdür. Gelişmekte olan ülke para birimlerinde yaygındır.
Forward Fiyatlama Nasıl Yapılır?
Forward fiyatı, spot fiyat artı taşıma maliyetiyle hesaplanır. Döviz forwardlarında iki ülkenin faiz farkı belirleyicidir. Faiz paritesi teorisine göre:
Forward Kur = Spot Kur × [(1 + Yerli Faiz Oranı) / (1 + Yabancı Faiz Oranı)]
Türkiye'deki faiz oranları ABD'dekinden yüksek olduğunda forward USD/TRY kuru spot kurdan daha yüksektir. Bu farka "forward premium" denir. Tersine, daha düşük faizli ülkelerin parası için forward kur spot kurun altında olur.
Emtia forwardlarında ise faiz maliyetine depolama giderleri ve rahatlık getirisi (convenience yield) eklenir. Depolama maliyeti yüksek emtialarda forward fiyat spot fiyatın belirgin biçimde üzerindedir.
Forward'ın Kullanım Alanları
Forward sözleşmelerinin temel kullanım amacı riskten korunmadır (hedging). Bunun yanı sıra spekülasyon ve arbitraj için de kullanılır.
- İthalatçı firma: Üç ay sonra dolar ödeyecek bir ithalatçı bugünden forward satın alarak kur riskini ortadan kaldırır.
- İhracatçı firma: Dolar alacağı olan ihracatçı forward satarak sabit kur güvencesi alır.
- Portföy yöneticisi: Yabancı varlıklara yatırım yapan bir fon, döviz riskini forward ile nötralize edebilir.
- Emtia üreticisi: Çiftçiler ve maden şirketleri ürün fiyatlarını ileriye dönük sabitlemek için emtia forwardı kullanır.
Türkiye'de Forward İşlemleri
Türkiye'de forward işlemleri ağırlıklı olarak banka ve finansal kuruluşlar aracılığıyla yapılır. Bankacılık Kanunu kapsamındaki bankalar, kurumsal müşterilerine döviz forward imkanı sunar.
BDDK'nın 2018 yılında yayımladığı düzenlemeyle yabancı bankaların ve yabancı yatırımcıların TL forward işlemleri sınırlandırıldı. Söz konusu düzenleme TL üzerindeki spekülatif baskıyı azaltmayı hedefledi.
Organize borsada vadeli sözleşmeler için Borsa İstanbul VİOP kullanılır. VİOP'ta USD/TRY ve EUR/TRY vadeli sözleşmeleri işlem görür. Bu sözleşmeler futures niteliğinde olup merkezi takas güvencesi taşır.
Döviz kuru oynaklığının yüksek olduğu Türkiye'de kurumsal firmaların kur riskini forward ile yönetmesi yaygındır. Özellikle ithalatçılar, yurt dışından hammadde veya ara malı alırken forward sözleşmesiyle maliyet belirsizliğini giderer.