Bilanço tablosu, bir şirketin belirli bir tarihteki varlıklarını, yükümlülüklerini ve öz kaynaklarını gösteren finansal tablodur. "Varlıklar = Yükümlülükler + Öz Kaynaklar" denklemini temsil eder ve şirketin finansal sağlığını anlık olarak ortaya koyar.
Bilanço Tablosunun Yapısı
Bilanço üç ana bölümden oluşur: varlıklar (aktifler), yükümlülükler (pasifler) ve öz kaynaklar. Bu üç bileşen bilanço denklemini oluşturur. Denklemin her zaman eşit olması gerekir; soldaki varlıklar toplamı, sağdaki yükümlülükler ile öz kaynakların toplamına eşittir.
| Bölüm | Alt Kalemler | Açıklama |
|---|---|---|
| Dönen Varlıklar | Nakit, alacaklar, stok | 12 ay içinde nakde çevrilmesi beklenen varlıklar |
| Duran Varlıklar | Bina, makine, patent | 12 aydan uzun vadeli varlıklar |
| Kısa Vadeli Yükümlülükler | Ticari borçlar, kısa vadeli krediler | 12 ay içinde ödenmesi gereken borçlar |
| Uzun Vadeli Yükümlülükler | Tahvil, uzun vadeli banka kredisi | 12 ayı aşan borçlar |
| Öz Kaynaklar | Ödenmiş sermaye, dağıtılmamış kâr | Ortakların şirketteki net payı |
Bilanço Nasıl Okunur?
Bilanço okumak, birkaç temel oranı hesaplamakla başlar. Cari oran (dönen varlıklar / kısa vadeli yükümlülükler), şirketin kısa vadeli borçlarını karşılama kapasitesini gösterir. 1'in altına düşmesi likidite sorununun işareti olabilir.
Borç/öz kaynak oranı ise finansal kaldıracı ölçer. Bu oran yükseldikçe şirketin borç yükü artar ve finansal risk büyür. Öte yandan bazı sektörlerde yüksek kaldıraç normaldir; bankacılık ve gayrimenkul bu sektörlerin başında gelir.
Öz kaynak büyüklüğü ve geçmiş yıllar kâr/zararı da dikkat gerektiren kalemlerdir. Birikmiş zararlar öz kaynakları eritir; sermayenin korunmaması durumunda şirket teknik iflasa girebilir.
Yatırımcı Perspektifinden Bilanço Analizi
Hisse senedi yatırımcıları bilançoyu birkaç amaçla kullanır. İlk olarak nakit durumu: nakit ve kısa vadeli yatırımlar toplamı yüksekse şirket hem kriz dönemlerinde hem de fırsat anında hareket esnekliğine sahiptir. Berkshire Hathaway'in yüz milyar doları aşan nakit rezervi bu tutumun klasik örneğidir.
İkincisi, net borç hesabı. Net borç = toplam finansal borçlar - nakit ve nakit benzerleri. Negatif net borç, yani nakit miktarının borçlardan fazla olduğu durum, şirketin sağlıklı bir bilançoya sahip olduğunu gösterir.
Üçüncüsü, öz kaynak kârlılığı (ROE = net kâr / öz kaynak). Yüksek ROE değeri, şirketin hissedarların parasını etkin kullandığını ortaya koyar.
Bilanço Türkiye'de Nasıl Yayımlanır?
Borsa İstanbul'a kote şirketler, üç ayda bir finansal tablolarını Kamuyu Aydınlatma Platformu'nda (KAP) yayımlamak zorundadır. Yıllık raporlar bağımsız denetimden geçmek ve uluslararası finansal raporlama standartlarına (UFRS/IFRS) uygun olmak zorundadır.
KAP'ta istediğiniz şirketin "Finansal Tablolar" bölümüne girilerek bilanço, gelir tablosu ve nakit akış tablosuna ücretsiz erişilebilir. Bu veriler yatırım kararlarında temel referans noktasıdır.
Bilanço ile Gelir Tablosu Arasındaki Fark
Bilanço belirli bir anı gösterir, gelir tablosu ise bir dönemin performansını gösterir. Bir fotoğraf ile film arasındaki fark gibi düşünülebilir. Bilanço "şirket şu an nerede?", gelir tablosu "şirket bu dönem nasıl performans gösterdi?" sorusunu yanıtlar.
İki tablo birbiriyle bağlantılıdır. Net kâr, gelir tablosundan bilançoya aktarılır ve öz kaynaklar içinde "dağıtılmamış kârlar" olarak görünür. Marjinal maliyet analizi de gelir tablosunu tamamlayan bir araçtır.
Temel Bilanço Oranları
Yatırımcıların sık kullandığı bilanço tabanlı oranlar şunlardır:
- Cari Oran: Dönen varlıklar / Kısa vadeli yükümlülükler. 1,5 ve üzeri genellikle sağlıklı kabul edilir.
- Asit-Test Oranı: (Dönen varlıklar - Stoklar) / Kısa vadeli yükümlülükler. Stokların hızla satılamayacağı durumlarda kullanılır.
- Borç/Öz Kaynak Oranı: Toplam borç / Öz kaynaklar. Sektör ortalamasıyla kıyaslanmalıdır.
- Defter Değeri per Hisse: Öz kaynaklar / Hisse senedi sayısı. Piyasa fiyatıyla karşılaştırılarak F/DD oranı hesaplanır.