Cari oran, bir şirketin dönen varlıklarının kısa vadeli yükümlülüklerine bölünmesiyle hesaplanan likidite oranıdır. Şirketin bir yıl içinde vadesi gelecek borçlarını mevcut kısa vadeli varlıklarıyla karşılayıp karşılayamayacağını gösterir. 1,5 ile 2,0 arasındaki değer sağlıklı kabul edilir.
Cari Oran Formülü ve Hesaplaması
Formül şudur:
Cari Oran = Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Yükümlülükler
Dönen Varlıklar: Nakit, alacaklar, stoklar, kısa vadeli menkul kıymetler
Kısa Vadeli Yükümlülükler: Ticari borçlar, kısa vadeli krediler, ödenecek vergiler
Bir şirketin dönen varlıkları 10 milyon TL, kısa vadeli borçları 6 milyon TL ise cari oran 10/6 = 1,67'dir. Bu, her 1 TL kısa vadeli borç için 1,67 TL dönen varlık bulunduğunu gösterir.
Cari Oran Değerleri Nasıl Yorumlanır?
| Cari Oran | Yorum | Dikkat Edilmesi Gereken |
|---|---|---|
| < 1,0 | Kısa vadeli borçlar varlıkları aşıyor | Likidite riski yüksek |
| 1,0 - 1,5 | Sınırda yeterli likidite | Nakit akışı yakından takip edilmeli |
| 1,5 - 2,0 | Sağlıklı likidite | Genel kabul gören ideal aralık |
| > 2,0 | Yüksek likidite | Fazla stok veya atıl nakit olabilir |
Cari Oran ile Asit-Test Oranı Farkı
Asit-test oranı (likidite oranı), cari orandan daha katı bir likidite ölçümüdür. Formülde stoklar dönen varlıklardan çıkarılır, çünkü stokların nakde çevrilmesi zaman alır. Asit-test oranı = (Dönen Varlıklar - Stoklar) / Kısa Vadeli Yükümlülükler.
Stok yoğun sektörlerde (perakende, imalat) cari oran yüksek ama asit-test oranı düşük olabilir. Stokların elden çıkarılamaması durumunda şirket ödeme güçlüğü yaşayabilir. Bu nedenle analistler her iki oranı birlikte değerlendirir.
Sektörel Farklılıklar
Cari oranın "ideal" değeri sektöre göre önemli ölçüde farklılaşır. Perakende sektöründe düşük cari oran (hatta 1'in altı) normal olabilir; nakit akışı güçlü ve hızlı dönen bir iş modelinde stok ve borç döngüsü birbirini dengeler. Üretim sektöründe ise yüksek stok ve uzun üretim döngüsü nedeniyle daha yüksek cari oran beklenir.
Türkiye'deki BIST şirketlerinde ortalama cari oran imalat sektöründe 1,4 - 1,8 arasında seyreder. Perakendecilerde bu oran 0,8 - 1,2 arasına kadar düşebilir. Tek başına değil, sektör medyanı ile karşılaştırarak yorumlamak daha güvenilir sonuç verir.
Cari Oran ve Yatırımcı Analizi
Hisse senedi analistleri cari oran trendini dönemler arasında takip eder. Cari oran sürekli düşüyorsa şirket borç biriktirebilir veya alacak tahsilatı zorlaşmış olabilir. Ani bir yükseliş ise büyük tahsilat ya da yeni finansman kaynağına işaret edebilir.
Net işletme sermayesi ile cari oranı birlikte değerlendirmek, şirketin finansal sağlığını çok boyutlu görmek için gereklidir. Nakit akış tablosuyla desteklendiğinde bu oranlar daha anlamlı bilgi sunar.
Cari Oran Düşükse Ne Yapılabilir?
Şirketler cari oranı artırmak için birkaç yol izleyebilir: alacak tahsilat süresini kısaltmak, stok devir hızını artırmak, kısa vadeli borçları yeniden yapılandırarak uzun vadeye taşımak ve kâr elde ederek özkaynak büyümesini desteklemek. Kısa vadeli kredileri geri ödeyerek ya da yeni uzun vadeli kredi açarak kısa vadeli borç yükünü azaltmak da etkilidir.