Herkes do\u011fru zaman\u0131 bekliyor. As\u0131l soru \u015fu: o beklemenin kendisi de bir tercih \u2014 ve bu tercihin bedeli var.<\/p>\n
Piyasa d\u00fc\u015f\u00fcnce “daha da d\u00fc\u015fer” deniyor. Piyasa y\u00fckselince “\u00e7ok ge\u00e7 kald\u0131m” deniyor. Aras\u0131nda sakin bir d\u00f6nem gelince “ne zaman bozulur bilmiyorum” deniyor. Bu d\u00f6ng\u00fc y\u0131llarca s\u00fcrebiliyor ve insan fark\u0131nda olmadan en b\u00fcy\u00fck karar\u0131n\u0131 vermi\u015f oluyor: hareketsiz kalmak.<\/p>\n
Bu yaz\u0131 bir yat\u0131r\u0131m tavsiyesi de\u011fil. Piyasalar\u0131n ne zaman y\u00fckselece\u011fini ya da d\u00fc\u015fece\u011fini bilmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil \u2014 bunu bilen olsayd\u0131, o ki\u015fi \u015fu an bir blog okumuyor olurdu. Ama “do\u011fru zaman” kavram\u0131n\u0131n arkas\u0131ndaki mant\u0131\u011f\u0131 incelemek m\u00fcmk\u00fcn. Ve bu inceleme, \u00e7o\u011fu zaman takvimle de\u011fil, psikolojiyle ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n
Piyasaya giri\u015f zamanlamas\u0131, pop\u00fcler kanaatin aksine, \u00e7o\u011fu yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n uzun vadeli sonu\u00e7lar\u0131nda belirleyici olmayan fakt\u00f6rler aras\u0131nda g\u00f6sterilmektedir. Akademik literat\u00fcrde “market timing” olarak bilinen bu yakla\u015f\u0131m, profesyonel y\u00f6neticiler aras\u0131nda bile tutarl\u0131 bir ba\u015far\u0131 oran\u0131 sergileyemedi\u011fini ortaya koymaktad\u0131r. G\u00fcncel piyasa hareketlerini takip etmek isteyenler i\u00e7in InvestAZ Canl\u0131 Borsa sayfas\u0131 endeks ve hisse verilerini sunuyor.<\/p>\n
Ama bunu rakamla hissettirmek i\u00e7in somut bir \u00f6rnek daha a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131.<\/p>\n
D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ki iki insan ayn\u0131 varl\u0131k s\u0131n\u0131f\u0131na yat\u0131r\u0131m yap\u0131yor. Biri “do\u011fru zaman\u0131” bekleyerek bir y\u0131l bekliyor, di\u011feri d\u00fczenli aral\u0131klarla k\u00fc\u00e7\u00fck miktarlar yat\u0131rmaya ba\u015fl\u0131yor. On y\u0131l sonra tabloya bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00e7o\u011fu tarihsel analizde ikinci senaryo birincisini geride b\u0131rak\u0131yor \u2014 sadece kazan\u00e7 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil, riskten korunma a\u00e7\u0131s\u0131ndan da. Bunun ad\u0131 strateji literat\u00fcr\u00fcnde “d\u00fczenli yat\u0131r\u0131m” ya da “maliyet ortalama” yakla\u015f\u0131m\u0131 olarak ge\u00e7iyor.<\/p>\n
Ama bu da bir tavsiye de\u011fil. Her yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n ko\u015fullar\u0131, varl\u0131klar\u0131, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri ve risk alg\u0131s\u0131 farkl\u0131. \u00d6nemli olan tek evrensel sonu\u00e7 \u015fu: “do\u011fru zaman” aray\u0131\u015f\u0131 \u00e7o\u011fu zaman eylemsizli\u011fi me\u015frula\u015ft\u0131ran bir erteleme mekanizmas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n
Piyasalarda zamanlama (market timing) ile piyasada kalma s\u00fcresi (time in market) aras\u0131ndaki fark, uzun vadeli yat\u0131r\u0131m anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n temel tart\u0131\u015fmalar\u0131ndan birini olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bu ayr\u0131m\u0131 anlamak i\u00e7in bir \u015fehir metaforunu d\u00fc\u015f\u00fcnelim. \u0130stanbul trafi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn: sabah yola \u00e7\u0131kma zamanlamas\u0131n\u0131 m\u00fckemmel ayarlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn \u2014 ama bunu s\u00fcrekli do\u011fru yapmak son derece g\u00fc\u00e7. \u00d6te yandan \u015fehirde yeterince uzun s\u00fcre kalmak, trafi\u011fin ritmine al\u0131\u015fmay\u0131, k\u0131sa vadeli t\u0131kan\u0131kl\u0131klar\u0131n ge\u00e7icili\u011fini i\u00e7selle\u015ftirmeyi sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n
Piyasalar da benzer bir ritim ta\u015f\u0131yor. K\u0131sa vadeli hareketler \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesi g\u00fc\u00e7 dalgalanmalar i\u00e7eriyor. Uzun vadeli e\u011filimler ise farkl\u0131 dinamiklerle \u015fekilleniyor. Hangisinin ne anlama geldi\u011fi \u2014 ve birinin \u00f6tekinden nas\u0131l ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 \u2014 yat\u0131r\u0131m d\u00fcnyas\u0131n\u0131n en \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan konular\u0131ndan biri olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n
Burada \u015funu vurgulamak gerekiyor: bu analiz belirli bir varl\u0131k s\u0131n\u0131f\u0131na ya da stratejiye y\u00f6nlendirmiyor. Sadece “zamanlama” odakl\u0131 kayg\u0131lar\u0131n neden tek ba\u015f\u0131na yeterli bir analiz \u00e7er\u00e7evesi olu\u015fturamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Yat\u0131r\u0131m kararlar\u0131n\u0131 etkileyen iki psikolojik e\u011filim \u00f6zellikle dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n
Birincisi kay\u0131ptan ka\u00e7\u0131nma (loss aversion): \u0130nsanlar ayn\u0131 miktardaki kazanc\u0131, kay\u0131pla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok daha az tatmin edici buluyor. Bu y\u00fczden “zarara girmek” korkusu, potansiyel kazan\u00e7 beklentisinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebiliyor. Piyasa d\u00fc\u015ferken satmak ya da hi\u00e7 girmemek bu e\u011filimin somut yans\u0131mas\u0131.<\/p>\n
\u0130kincisi onay \u00f6nyarg\u0131s\u0131 (confirmation bias): \u0130nsan zihni, zaten bekledi\u011fi \u015feyi destekleyen bilgilere daha fazla a\u011f\u0131rl\u0131k veriyor. “Piyasa d\u00fc\u015fecek” diye d\u00fc\u015f\u00fcnen biri negatif haberleri daha belirgin g\u00f6r\u00fcyor; “\u00e7\u0131k\u0131\u015f yak\u0131n” diye d\u00fc\u015f\u00fcnen biri ise y\u00fckseli\u015f sinyallerini.<\/p>\n
Bu iki e\u011filim birle\u015fince ilgin\u00e7 bir paradoks ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor: en \u00e7ok analiz yapan, en \u00e7ok haberi takip eden yat\u0131r\u0131mc\u0131 bazen en uzun s\u00fcre hareketsiz kal\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc her yeni bilgi, mevcut belirsizli\u011fi \u00e7\u00f6zmek yerine yeni bir kar\u015f\u0131 soru do\u011furuyor.<\/p>\n
Bu g\u00f6zlem bir tavsiye de\u011fil \u2014 sadece piyasa psikolojisi literat\u00fcr\u00fcnde s\u0131k ge\u00e7en bir tespiti farkl\u0131 bir \u00e7er\u00e7eveden aktar\u0131yor.<\/p>\n
Burada yer alan yat\u0131r\u0131m bilgi, yorum ve tavsiyeleri yat\u0131r\u0131m dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 kapsam\u0131nda de\u011fildir. Yat\u0131r\u0131m dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 hizmeti, yetkili kurulu\u015flar taraf\u0131ndan ki\u015filerin risk ve getiri tercihleri dikkate al\u0131narak ki\u015fiye \u00f6zel sunulmaktad\u0131r. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayan\u0131larak yat\u0131r\u0131m karar\u0131 verilmesi beklentilerinize uygun sonu\u00e7lar do\u011furmayabilir.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Herkes do\u011fru zaman\u0131 bekliyor. As\u0131l soru \u015fu: o beklemenin kendisi de bir tercih \u2014 ve bu tercihin bedeli var. Piyasa d\u00fc\u015f\u00fcnce “daha da d\u00fc\u015fer” deniyor. Piyasa y\u00fckselince “\u00e7ok ge\u00e7 kald\u0131m” deniyor. Aras\u0131nda sakin bir d\u00f6nem gelince “ne zaman bozulur bilmiyorum” deniyor. Bu d\u00f6ng\u00fc y\u0131llarca s\u00fcrebiliyor ve insan fark\u0131nda olmadan en b\u00fcy\u00fck karar\u0131n\u0131 vermi\u015f oluyor: hareketsiz…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5740,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-5738","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-makaleler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.investaz.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5738","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.investaz.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.investaz.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.investaz.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.investaz.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5738"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.investaz.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5738\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5743,"href":"https:\/\/www.investaz.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5738\/revisions\/5743"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.investaz.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5740"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.investaz.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5738"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.investaz.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5738"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.investaz.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5738"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}